No category

تحقیق رایگان درمورد عوامل محیطی، استان خراسان، استان گلستان، گیاهان دارویی

دوپایه (Dioecious) باشد. پرچمها متناوب با گلبرگها و معمولاً ۵ عدد هستند که بوسیله میله های مجزا برروی دیسکی شهددار قرار دارند. پرچمها معمولاً زودتر از مادگی می رسند (Rotendri) و همین مورد سبب گرده افشانی غیرمستقیم می‌باشد. مادگی معمولاً شامل ۲ برچه پیوسته است که از تخمدانی ۲ خانه و پایینی تشکیل شده است. میوه ۲ فندقه شیروکارپ (Schizocarp) است که هر قسمت را مری کارپ می‌گویند. میوه های شیزوکارپ صاف یا شیاردار بوده و گاهی توسط کرک، فلس و یا خار پوشیده شده اند (کافی، ۱۳۸۱؛ عطایی، ۱۳۵۶؛ امین پور و جعفری، ۱۳۷۸). تیره جعفری را می‌توان به زیر تیره های جعفری (Apiodeue)، سانی کولوتئیده (Saniculoideau)، آرالیوئیده (Araliodeae) تقسیم بندی کرد. آنچه به طور سنتی در تیره جعفری جای می‌گیرد به مفهوم ویژه شامل گونه های علفی با دو برچه است که از پهلو پهن شده و شیزوکارپ دارند، دارای کاپوفور بوده و مجرای ترشحی آنها دارای روغنهای فرار است ( کافی، ۱۳۸۱؛ زرگری، ۱۳۷۶؛ عطایی، ۱۳۵۶). زیره سبز به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه ای از روزگاران کهن مورد استفاده قرار ‌گرفته به طوریکه در کتاب مقدس Ebers Papyrus (1550 قبل از میلاد) به شناخت بذر زیره اشاره شده است ( زرگری، ۱۳۷۶). قدیمی ترین اثری که از زیره سبز در تاریخ بدست آمده مصرف آنرا به ۵۰۰۰ سال قبل مرتبط می داند که مصریان برای مومیایی فراعنه از آن به همراه بادیان و مرزنجوش استفاده می کردند. از زیره درپاپیروس ها به عنوان یک ضد تشنج، ملین، مسکن و محرک نامبرده و در طب سنتی هند به عنوان محرک و مفید برای اسهال و ورم روده بکار برده می‌شده است ( امین پور و جعفری، ۱۳۷۸).
۲-۲- گیاهشناسی
زیره سبز گیاهی است یکساله با نام علمی Cuminum cyminum L. ازخانواده چتریان (Apiaceae)، نام انگلیسی آن Cumin و در عربی به آن کمون می گویند. در برخی مناطق خراسان این گیاه کراویه نامیده می شود. معطر و بدون کرک ، دارای ساقه علفی با انشعابهای دوتایی و گاهی سه تایی می‌باشد. ساقه گیاه راست و شیاردار بوده و دارای بافت کلانشیم محیطی است و برگهایش منقسم با بریدگی‌هایی بسیار نازک، نخی شکل و به رنگ سبز می‌باشد. گلهای آن مجتمع بصورت چترمرکب ، سفید یا صورتی رنگ هستند. گیاهی کوچک و علفی به ارتفاع ۵۰-۱۵ سانتی متر، ریشه دراز و باریک به رنگ سفید است که منشأ آن مصر و سواحل نیل است ( عزیزی و همکاران، ۱۳۸۵).
این گیاه دارای برگها متناوب با انشعابات دو یا سه قسمتی و رشته ای شکل اند. گل آذین از نوع چتر مرکب می‌باشد. کاسبرگ‌ها و گلبرگ‌ها هرکدام ۵ عدد است و به تخمدان گل متصل می‌شوند، پرچم‌ها ۵ عدد می‌باشند که به قسمت داخل باز می‌شوند، مادگی شامل ۲ برچه پیوسته است که تشکیل تخمدانی دو خانه و پایینی را می‌دهد، میوه دوکی شکل بوده و در دو سر باریک می‌شود و از نوع دو فندقه شیزوکارپ است که شامل دو مریکارپ می‌باشد، پریکارپ میوه تانن زیادی داشته و بر اثر املاح آهن رنگین می‌شود، رنگ میوه زرد یا خرمایی مایل به خاکستری است ( زرگری، ۱۳۷۶؛ عطایی، ۱۳۵۶؛ کافی، ۱۳۸۱).

شکل (۱-۱)، بخش های مختلف گیاه زیره سبز

۲-۳- موارد استفاده
خواص درمانی این گیاه شبیه به زیره سیاه و انیسون است. دارای خاصیت ضد تشنج و صرع، مقوی معده، مدر و بادشکن، قاعده آور و معرق، درمان عفونت حاد و مزمن، نفخ ناشی از سوء هاضمه و بلع هوا، رفع ترشحات زنانه و قطع حالت قاعدگی در زنان جوان بوده و در استعمال خارجی، قراردادن ضماد آن برپستان درموارد جمع شدن شیر در پستان اثر مفیدی دارد ( ویلاتگاموت و همکاران۳، ۱۹۹۸).
خواص دارویی زیره سبز مربوط به اسانس موجود در دانه این گیاه است و اسانس آن از تقطیر بخار دانه زیره سبز سائیده شده بدست می‌آید. ومقدار آن بین ۲ تا ۵ درصد متغیر است. بوی اسانس این گیاه قوی و نافذ بوده ومزه آن تند و تیز است. این اسانس بیشتر حاوی کومین آلدئید یا کومینول دی هیدروکومین آلدئید و کومین الکل است. زیره سبز یکی از اجزای تشکیل دهنده و طعم غالب در ادویه کاری می باشد که در بسیاری از غذاهای گیاهی استفاده می شود. در غذاهای نشاسته ای نظیر برنج، سیب زمینی و نان نیز از زیره سبز به عنوان طعم دهنده استفاده می‌گردد. در ایران زیره سبز در برنج و بلغور و مخلوط با کشک مصرف می‌گردد. زیره سبز در صنایع بهداشتی و آرایشی نیز کاربرد دارد و در عطر و ادکلن های خاصی استفاده می‌شود. همچنین اسانس آن خاصیت آنتی اکسیدانی دارد ( صادقی و راشد محصل،۱۳۷۰؛ امید بیگی، ۱۳۷۹).

۲-۴- خاستگاه و پراکنش
در مبدأ جغرافیایی زیره سبز اختلاف نظر وجود دارد. بعضی آن را بومی مناطق جنوبی مدیترانه و عده ای بومی ناحیه علیای مصر و سواحل نیل می‌دانند ( امین پور و جعفری، ۱۳۷۸). این گیاه دراستان‌های خراسان، آذربایجان شرقی، یزد، سمنان، اصفهان، بخشهایی از استان گلستان (ترکمن صحرا) وکرمان کشت می‌گردد و سال به سال بر اهمیت و سطح زیرکشت آن افزوده می‌شود. استان خراسان عمده ترین منطقه تولید این محصول درسطح کشور است، به طوری که بیش از۸۰ درصد زیره سبزایران دراین استان تولید می‌شود ( کافی، ۱۳۸۱).

۲-۵- مواد مؤثره زیره سبز
مواد مؤثره این گیاه شامل اسانس (کارون، فلاندرن، کومینولوسیمن)، تانن وروغن است ( ویلاتگموت و همکاران، ۱۹۸۸). از لحاظ ترکیب مواد شیمیایی، دانه زیره سبز حاوی اسانس است. اسانس‌ها ترکیبات معطری هستند که به علت تبخیر شدن در مجاورت هوا در دمای معمولی روغن‌های فرار ، روغن های اتری ، اسانس های روغنی یا به طور کلی اسانس نامیده می شوند. اسانس ها بی رنگ بوده ولی بر اثر مرور زمان به علت اکسایش رزینی شدن ابتدا زرد رنگ وسپس قهوه ای می‌شوند این مواد درآب تا حدودی غیر محلول هستند، ولی می‌توانند به اندازه کافی در آب حل شده و بوی خود را به آب انتقال دهند. اسانس ها به خوبی در اتر، الکل وحلال های آلی حل می شوند. این مواد در اعمال فیزیولوژیکی گیاه ( تنفس، تشکیل کلروفیل، قابلیت نفوذ سلولی و…) نقش مؤثری دارند. مرغوبیت اسانس گیاهی نظیر زیره سبز به عوامل زیادی چون شرایط آب وهوایی، جنس خاک، کیفیت کشت و غیره بستگی دارد ( بالندری، ۱۳۷۱؛ هماواتی وپرابهاکار۴، ۱۹۸۸). اسانس زیره سبز از تقطیر بخار دانه های سائیده شده بدست می‌آید و مقدار آن بین ۲ تا ۵ درصد متغیر است. بوی اسانس این گیاه قوی و نافذ بوده و مزه آن تند و تیز است. این اسانس بیشتر حاوی کومین آلدئید یا کومینول دی هیدروکومین آلدئید و کومین الکل است ( صادقی و راشد محصل، ۱۳۷۰؛ امید بیگی، ۱۳۷۹). پس از استخراج اسانس با تجزیه شیمیایی کنجاله دانه های زیره سبز، پروتئین به میزان ۱۸%، تائن ( که بیشتر در پریکارپ میوه وجود دارد) ۱۵%، رزین۱۳%، آلورون ۴%، روغن ها ۱۰% وکربوهیدرات ها به میزان ۲۶% بدست می آید ( صادقی و راشد محصل، ۱۳۷۰؛ امید بیگی، ۱۳۷۹).

۲-۶- عوامل اقلیمی
اگرچه میزان مواد مؤثره موجود در گیاهان دارویی تحت تأثیر ژنتیک و نوع گیاه می‌باشد، اما محیط و عوامل وابسته به آن نقش بسزایی درکیفیت و کمیت مواد مؤثره ایفا می‌کنند، درباره تأثیر عوامل اقلیمی بر تولید گیاه ( عملکرد بذر، میزان اسانس و ترکیبات آن) یانیو و پالویچ۵ (۱۹۸۲) بیان کردند که اگر چه بیوسنتز متابولیت‌های ثانویه به طور ژنتیکی کنترل می‌شود، اما به شدت از عوامل محیطی تأثیر می‌پذیرند و نوساناتی در میزان کمیت و کیفیت مواد متابولیکی آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، روغن‌های فرار و استروئیدها بوجود می‌آید. به طور کلی عوامل محیطی سبب تغییرات زیادی در تولید و کیفیت مواد موثره گیاهان (مثلاً آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، استروئیدها، روغن‌های فرار یا اسانس‌ها ) می‌گردند.
از لحاظ ویژگی‌های اکولوژیکی و آب و هوایی، زیره سبز گیاهی مدیترانه ای بوده و مانند سایر گیاهان خانواده چتریان به طول روز حساس است. این گیاه در روزهای بلند وارد مرحله زایشی خود شده و در طول رویش به گرمای مناسب و نور کافی نیاز دارد. مقدار اسانس بذر این گیاه در مناطق گرم با نور فراوان زیادتر است. این گیاه در مراحل گل دهی و تشکیل میوه به رطوبت کمتری نیاز دارد. خاکهایی با بافت متوسط و خاکهای لوم شنی و خاکهای آهک دار خاک های مناسبی برای تولید زیره سبز هستند. کشت این گیاه در خاک های سبک شنی و تهی از مواد و عناصر غذایی مناسب نبوده و این خاکها شرایط را برای ابتلای گیاه به بیماری قارچی آماده می کنند. همچنین افزایش رطوبت خاک میتواند باعث تشدید بیماری بوته میری زیره سبز شود.PH مناسب برای رشد و نمو این گیاه ۵/۴ تا ۳/۸ می‌باشد. در مرحله رشد زایشی برگها ۶/۳۵ درصد، اندامهای زایشی ۳/۳۸ درصد و ساقه ها ۱/۳۶ درصد سطح فتوسنتر کننده زیره سبز را تشکیل می‌دهند ( رحیمیان مشهدی، ۱۳۶۹؛ کافی، ۱۳۶۹؛ امید بیگی، ۱۳۷۹).

۲-۷- زراعت
۲-۷-۱- کاشت (تکثیر، زمان، روش و …)
برای تهیه بستر زیره سبز باید در اوایل پاییز پس از اضافه کردن کودهای حیوانی، زمین شخم مناسبی بخورد. خاکی که این گیاه در آن کشت می‌شود باید نرم بوده و تولید سله نکند زیرا جوانه های زیره سبز بسیار ضعیف بوده و نسبت به سله و فشردگی خاک حساسیت زیادی دارند ( امید بیگی، ۱۳۷۹؛ بهاتی۶ و همکاران، ۱۹۸۴). کشت زیره سبز توسط بذر صورت می‌گیرد، تاریخ های کاشت زیره سبز متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد. به طور کلی این گیاه در مناطق معتدل به صورت محصولی پاییزه و در مناطق سرد به صورت محصولی بهاره کشت می‌شود. اواسط پاییز (آبان) زمان مناسبی برای کشت پاییزه است. در حالی که زمان کشت مناسب برای کشت بهاره این گیاه اسفند ماه می‌باشد. تأخیر در کاشت بهاره زیره سبز سبب کاهش شدید عملکرد می‌شود. برخی از پژوهشگران کشت این گیاه را در طول زمستان (دی ماه) مناسب تر می دانند، در این حالت بذر‌ها در اوایل بهار سبز می‌شوند ( امید بیگی، ۱۳۷۹؛ ارسلان و بایراک۷، ۱۹۸۷). کشت زیره سبز بصورت کاشت بذر‌ها بر روی پشته ها مرسوم است. فاصله پشته ها از یکدیگر و عرض پشته تابعی از اندازه و حجم رشد گیاه است. فاصله خصوط در کشت پشته ای زیره سبز از ۱۵ تا ۳۵ سانتیمتر مناسب است ( نگاری، ۱۳۷۱). در کشت ردیفی زیره سبز هر هکتار به ۱۵ تا ۲۰ کیلوگرم بذر نیاز دارد، ولی به دلیل اینکه جوانه زنی و درصد سبز شدن بذر‌های این گیاه نسبت به گیاهان دیگر پایین تر است، در اکثر مناطق کشور از مقدار بذر بیشتری جهت کاشت استفاده می‌شود. برای افزایش قوه نامیه این گیاه توصیه شده است که بذر ها را قبل از کاشت به مدت ۲۴ تا ۳۶ ساعت در آب خیس کرده تا مواد بازدارنده که در پوسته بذرها وجود دارد حل شده و از بین بروند ( نگاری، ۱۳۷۱؛ امید بیگی،

دیدگاهتان را بنویسید