جغرافیا

متن کامل: دانلود پایان نامه ارشد رشته جغرافیا : تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

گرایش سیاسی

با عنوان :  تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد(MA)

رشته: جغرافیا

گرایش: سیاسی

عنوان:

تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

بر معادلات بین المللی

استاد راهنما:

دکتر یوسف زین العابدین عموقین

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
فصل اوّل- کلیات پژوهش 2
مقدمه 3
1-1- اظهار مساله 3
1-2- ضرورت پژوهش 5
1-3- اهداف پژوهش 6
1-4- سوالات پژوهش 6
1-5- فرضیات پژوهش 6
1-6- قلمرو پژوهش 6
1-7- پیشینه پژوهش 6
1-8- تعریف واژگان کلیدی 9
1-8-1- جهان اسلام 9
1-8-2- ژئوپلیتیک 9
1-8-3- همگرایی 10
1-8-4- واگرایی 10
1-8-5- دبن 10
فصل دوم- مبانی نظری 11
مقدمه 12
2-1- مفهوم همگرایی 13
2-2- عوامل همگرایی 14
2-2-1- عوامل اجتماعی و فرهنگی 14
2-2-2- عوامل اقتصادی و سیاسی 16
2-2-3- ناسیونالیسم 18
2-2-4- همگرایی منطقه ای 18
2-2-5- عامل جغرافیا 20
2-2-6- ساختار سیاسی مشترک 21
2-2-7- تهدید و احساس خطر مشترک 21
2-3- همگرایی در جهان اسلام 21
2-4- راهبردهای همگرایی در جهان اسلام 22
2-5- تجارب همگرایى در جهان اسلام‏ 23
2-6- اتحادها و ائتلاف‏هاى سیاسى 24
2-6-1- جمهورى متحده عربی 24
2-6-2- فدراسیون عربى 24
2-6-3- اتحادیه عرب 25
2-6-4- سازمان کنفرانس اسلامى 26
2-6-5- اتحادیه‏هاى اقتصادى 27
2-6-5- 1- شوراى همکارى خلیج فارس 27
2-6-5-2- شوراى همکارى عرب 28
2-6-5-3- گروه دى هشت 29
2-6-5-4- سازمان همکارى اقتصادى (اکو) 30
2-7- موانع همگرایى در جهان اسلام‏ 31
2-7-1- استبداد داخلى 31
2-7-2- اختلافات سیاسى 32
2-7-3- ملى‌گرایی افراطی 33
2-7-4- رقابت‌ به‌جای همکاری 34
2-7-5- بى‌ثباتى سیاسى 35
2-7-6- استعمار خارجی 35
2-7-7- صهیونیسم 36
2-8- موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی 37
2-8-1- ژئوپلیتیک کشورهای مسلمان قاره آسیا 38
2-8-1-1- آسیای جنوب غربی(خاورمیانه) 38
2-8-1-1- 1- جمهوری اسلامی ایران 38
2-8-1-1- 2- اردن 40
2-8-1-1- 3- افغانستان 41
2-8-1-1- 4- قطر 43
2-8-1-1- 5- امارات متحده عربی 44
2-8-1-1- 6- عربستان سعودی 46
2-8-1-1- 7- کویت 48
2-8-1-1- 8- پادشاهی بحرین 50
2-8-1-1- 9- جمهوری ترکیه 51
2-8-1-1- 10- سوریه 52
2-8-1-1- 11- عراق 55
2-8-1-1- 12- عمان 56
2-8-1-1- 13- یمن 57
2-8-1-1- 14- لبنان 58
2-8-1-1- 15- فلسطين 59
2-8-1-2- آسیای جنوبی 60
2-8-1-2- 1- پاکستان 60
2-8-1-2- 2- بنگلادش 62
2-8-1-2- 3- مالدیو 64
2-8-1-3- آسیای جنوب شرقی 66
2-8-1-3-1- اندونزی 66
2-8-1-3-2- برونئی 67
2-8-1-3-3- مالزی 68
شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     
2-8-1-4- آسیای مرکزی

70 2-8-1-4-1- آذربايجان

70 2-8-1-4-2- ازبکستان

71 2-8-1-4-3- تاجیکستان

72 2-8-1-4-4- تركمنستان

74 2-8-1-4-5- قرقیزستان

76 2-8-1-4-6- قزاقستان

77 2-8-2- مسلمانان قاره آفریقا

79 2-8-2-1- آفریقای شمالی

79 2-8-2-1-1- الجزایر

79 2-8-2-1-2- تونس

80 2-8-2-1-3- مصر

81 2-8-2-1-4- مراکش

82 2-8-2-1-5- لیبی

83 2-8-2-2- آفریقای شرقی

84 2-8-2-2-1- جمهوری جیبوتی

84 2-8-2-2-2- جمهوری سومالی

84 2-8-2-2-3- تانزانیا

85 2-8-2-3-آفریقای غربی

86 2-8-2-3-1- جمهوری بنین

86 2-8-2-3-2- جمهوری سنگال

87 2-8-2-3-3- جمهوری گابن

88 2-8-2-3-4- جمهوری گامبیا

89 2-8-2-3-5- جمهوری گینه کوناکری

91 2-8-2-3-6- جمهوری گینه بیسائو

91 2-8-2-3-7- جمهوری كامرون

92 2-8-2-3-8- جمهوری ساحل عاج

93 2-8-2-3-9- جمهوری مالی

94 2-8-2-3-10- موریتانی

95 2-8-2-3-11- بوركينا فاسو

96 2-8-2-3-12- جمهوری سیرالئون

97 2-8-2-3-13- جمهوری فدرال نیجریه

98 2-8-2-3-14- جمهوری توگو

99 2-8-2-4- آفریقای مرکزی

100 2-8-2-4-1- جمهوری اوگاندا

100 2-8-2-4-2- جمهوری چاد

101 2-8-2-4- 3- جمهوری سودان

102 2-8-2-4-4- جمهوری نيجر

103 2-8-2-5- آفریقای جنوبی

103 2-8-2-5-1- جمهوری موزامبیک

103 2-8-2-5-2- اتحادیه کومور

104 2-8-3- قاره اروپا

105 2-8-3-1- جمهوری آلبانی

105 2-8-4- قاره آمریکا

106 2-8-4-1- ونزوئلا

106 2-8-4-2- اکوادور

107 2-8-4-3- جمهوری سورینام

109 2-8-4-4- جمهوری گویان

110 فصل سوم- روش اجرای پژوهش

112 3-1- مقدمه

113 3-2- روش شناسی پژوهش

113 3-3- روش گردآوری اطلاعات

113 3-4- ابزار گردآوري اطلاعات

113 3-5- روش تجزيه و تحليل اطلاعات

114 فصل چهارم- یافته های پژوهش

115 مقدمه

116 4-1- موقعيت ژئوپليتيكي برتر جهان اسلام

116 4-2- ویژگی های ژئوپلیتیک جهان اسلام

117 4-3- موقعيت ژئواستراتژيكي جهان اسلام

119 4-4- ويژگي هاي جمعيتي جهان اسلام

124 4-5- موقعيت ژئوكالچر جهان اسلام

129 4-6- بحث و مطالعه یافته های پژوهش

132 فصل پنجم- نتیجه گیری و ارزیابی فرضیه ها

138 مقدمه

139 5-1- ارزیابی فرضیه اول

140 5-2- ارزیابی فرضیه دوم

146 5-3- پیشنهادات

147 منابع

149

چکیده

جهان اسلام، داراي مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي ژئوپليتيكي ناهمگون می باشد. کشورهای مسلمان دارای امكانات فوق‌العاده مهمي براي همگرائي منطقه‌اي و تشكيل نظام منطقه‌اي با تكيه بر عناصر و آميزه‌هاي بومي می باشند. این پایان نامه با هدف تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بر معادلات بین المللی انجام گرفت و این سوال مطرح گردید که عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بر معادلات بین المللی کدامند. اهداف این پژوهش شامل تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی و شناسایی عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی هستند. این پایان نامه یک پژوهش توصیفی می باشد و یافته های پژوهش نشان داد که موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی می تواند با همگرایی در معادلات تأثیرگذار باشد همچنین دین اسلام می تواند عامل قدرت کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی باشد.

کلمات کلیدی: ژئوپلیتیک، اسلام، همگرایی، معادلات بین الملل، اتحادیه، عرب.

مقدمه

جهان اسلام با جمعيتي بيش از يک ميليارد نفر به منزله يك قطب جمعيتي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي بزرگ، گستره وسيعي از کره خاکي را در بر مي گيرد كه دارای قابليت هاي قوي براي هم گرايي می باشد. از نقطه نظر جغرافياي سياسي، اکثر کشورهاي اسلامي در مراحل نخستين سازمان دهي سياسي فضا قرار دارند. در اين کشورها جمعيت، با سرعت در حال افزايش می باشد. از نظر ژئوپوليتيكي نيز مسائلي در جهان اسلام هست. کشورهاي اسلامي واقع در خاورميانه و شمال افريقا از معضل طبيعي و جغرافيايي کم آبي و بي آبي رنج مي برند. همين مسئله باعث فراهم آوردن زمينه چالش بين کشورهاي داراي حوضه هاي مشترک آب گرديده و آب را به يک موضوع ژئوپوليتيکي تبديل کرده می باشد. جهان اسلام، از طرفي زمينه هاي همگرايي قابل ملاحظه اي دارد که بزرگ ترين مخزن انرژي در اختيار جهان اسلام می باشد. با در نظر داشتن رو به کاهش بودن منابع هيدروکربني انرژي در ساير حوزه ها، منطقه خليج فارس به علت دارا بودن منابع عظيم انرژي، حداقل براي ربع سده آينده، هم چنان مورد توجه جدي اقتصاد جهاني خواهد بود و اين ويژگي براي ژئوپليتيک بودن اين منطقه کفايت مي کند.

1-1- اظهار مساله

زمانی که برای اولین بار در اواخر دهه پنجاه میلادی مسئله ای به نام ژئوپلیتیک جهان اسلام مطرح گردید، جهان اسلام به سه بخش مرکز، غرب و شرق تقسیم بندی گردید و با نظر به اینکه این تقسیم بندی با واقعیت های گسترش و نفوذ اسلام هماهنگی بیشتری داشت، مورد توجه صاحب نظران غربی هم قرار گرفت. نیاز به تغییر ساختار نظام ژئواستراتژیکی جهان، تغییر ساختار نظام شوروی سابق را به دبنال داشت که در پی فروپاشی آن جمهوری های مسلمان نشین شوری به استقلال رسیدند که این دگرگونی قبل از هر چیز مرزهای ژئوپلیتیکی جهان اسلام را عوض کرد، نتیجه آنکه ما امروز با مجموعه ای از قلمروهای جغرافیایی جهان اسلام مواجه هستیم(عزتی، 1379، ص1).

اندیشمندان اسلامی براساس آموزه های دین اسلام تصویری ژئوپلیتیکی از نظم جهانی ارائه می دهند که تفاوتی عیان با نظم جغرافیایی موجود دارد. نخستین ویژگی چنین نظمی، نادیده انگاشتن دولت های ملی و قلمروی جغرافیایی کشورها می باشد. اسلام مرزهای عقیدتی و یک نظم امتی در قلمرو دارالاسلام را به رسمیت می شناسد که بر مبنای عقاید و اصول مشترک اسلام بین مسلمانان انسجام و وحدت پیدا می کند. چنین نظری به ایجاد یک بوک قدرت(قدرت سوم) در چارچوب موازنه قوا و معادلات بین المللی کنونی تأکید می ورزد(پیشگاهی فرد و همکاران، 1385، ص115).

برنامه بنیادگرایی اسلامی از طریق چند فرآیندسیاسی گوناگون و بسته به پویشهای هر دولت ملی و شکل برنامه ریزی جهانی در هراقتصاد، در مقام جوامع اسلامی و همین گونه بین اقلیتهای مسلمان در جوامع غیرمسلمان ظهور کرده می باشد. یک هویت جدید در حال ساخته شده می باشد، امّا به با بازگشت به سنت، بلکه با کار روی مواد و مصالح سنتی به مقصود پژوهش بخشیدن به دنیایی الهی و برادرانه که در آن توده های محروم و روشنفکران ناراضی ممکن می باشد معنای جدیدی را بسازند که بدلیل اینکه طردکننده نظم جهانی می باشد جهان شمول می گردد(شمسینی غیاثوند و همکاران، 1391، ص80).

به نظر می رسد نظم مورد نظر جهان اسلام در واقع مبین تصویری ژئوپلیتیکی از یگانگی امت اسلامی و فراتر از آن همبستگی نوع بشر در سایه مبانی و پیوندهای عقیدتی مشترک می باشد. این اصل به گونه اصولی در تضاد و تقابل با بنیان های نظم جغرافیای بین المللی حاکم می باشد(پیشگامی فرد و همکاران، 1385، ص116).

امروزه برای پیشبرد همگرایی و همکاری میان کشورها در حوزه های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی و تکنولوژیک چه در سطح منطقه ای و چه در سطح بین المللی، اتحادیه یا سازمان هایی به وجود می آید که با برخورداری از ساختارهای رسمی و براساس توافق چندجانبه میان دولت ها به صورت فراملی اقدام می کنند. در حوزه کشورهای اسلامی وجود یک سازمان کارامد و فراگیر به مقصود جمع کردن کشورها در فرایند همگرایی، همانند اتحادیه اروپایی ضرورتی اجتناب ناپذیر می باشد. با وجود آنکه سازمان کنفرانس اسلامی می توانسته در ارتباط با همگرایی جهان اسلام گزینه مناسبی باشد، زیرا هم تمامی کشورهای اسلامی در آن عضویت دارند و هم از چندین دهه تجربه سازمانی برخوردار می باشد اما این سازمان بدلیل آنکه ازکارایی و قدرت لازم برخوردار نیست و همچنین وابستگی بعضی کشورهای عضو به بیگانگان، عدم توجه بعضی اعضا به همکاری با سازمان و فقدان سازوکارهای موثر در وادارکردن کشورها جهت اجرای قطعنامه های سازمان کنفرنس اسلامی برای همگرا کردن کشورهای اسلامی ناکارآمد بوده می باشد(حسینی مقدم و همکاران، 1391، ص5-4).

اگرچه اغلب مسلمانان به لحاظ ایدئولوژیک خواهان ایجاد همبستگی و اتحاد جهانی کشورهای مسلمان هستند امّا در واقع چنین امری با چالش های متفاوتی روبرو می باشد. این چالش های متفاوت در قالب نارضایتی هایی در میان کشورهای مسلمان وجود بارز دارد که نمی توان صرف وجود عامل وحدت بخش اسلام بر روی آن تاکید نمود. اگرچه جهان اسلام در کلیت خود تاثیرگذار در فرایندهای جهانی می باشد امّا در واقع خود به علت عدم انسجام لازم نتوانسته به محوری موثر تبدیل گردد. جهان اسلام به عنوان محدوده ای قابل توجه در جغرافیای جهان درگیر معضلات درونی- ملی و منطقه ای می باشد. از آنجائیکه بسیاری از این چالش ها ناشی از رویکردهای تئولوژیکی می باشد امّا محور چاره ای معضلات، اقدامات تئولوژیکی نیست بلکه رویکردهای ژئوپلیتیک برای معرفی افق های جدید و کارکردی بایستی مورد توجه واقع گردد(یوسفی و همکاران، 1389، ص5).

باتوجه به موارد مطروحه، این پژوهش درصدد می باشیم که به تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بپردازد و عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی را شناسایی نماید.

1-2- ضرورت پژوهش

جهان اسلام به لحاظ جغرافيايي، وسعت قابل ملاحظه‌اي از كره خاكي را در بر مي‌گيرد. گستره آن حدود يازده هزار كيلومتر طول جغرافيايي، از غربي‌ترين نقطه در شمال افريقا تا جزاير جاوه اندونزي و حدود 6 هزار كيلومتر عرض جغرافيايي، از شمال قزاقستان تا جنوب سودان را در بر مي‌گيرد. جمعيت جهان اسلام براساس برآوردهاي خوش بينانه، بيش از يک ميليارد و دويست ميليون نفر مي باشد که عمده آنها در گستره پيش گفته در قالب مليت هاي مختلف، پيرو دين اسلام هستند. اين گستره، دربرگيرنده منطقه اسلام مركزي و اسلام پيراموني می باشد. اسلام مركزي شامل كشورهايي می باشد كه در سال هاي آغازين گسترش اسلام به اين دين گرويدند و اسلام پيراموني، قسمت هايي از جهان اسلام می باشد كه در سده ‌هاي بعدي، اسلام را به عنوان يك آيين آسماني براي خود انتخاب كردند. علاوه بر اين گستره، امروزه مسلمانان در همه كشورهاي دنيا حضور دارند. جمعيت مسلمانان در برخي كشورهاي اروپايي، اگر چه در اقليت هستند، ولي اقليتي را تشكيل مي‌دهند كه به مثابه اكثريت قابل ملاحظه‌اي مي‌باشند. 
در سال هاي اخير، وقوع حوادثي در جهان با عامليت عده‌اي به ظاهر مسلمان باعث گردید تا تبليغات منفي گسترده اي عليه مسلمانان صورت گيرد. حادثه 11 سپتامبر و تشكيل حكومت افراطي طالبان در افغانستان، آخرين مصداق از اين اقدامات به شمار مي رود. عده‌اي در غرب با بهره گیری از ابزار تبليغات، اعمال خلاف اسلام و خشونت‌بار مسلمان نمايان را اعمال اسلامي، جلوه داده و کوشش نمودند تا آن چه اتفاق افتاده را واقعيت جهان اسلام معرفي كنند. آن چه مسلّم می باشد اين که جهان اسلام از اين اعمال ضدخدايي و ضدانساني، جداست. با افول دیگر مکاتب مادی در جهان امروزی، دنياي اسلام داراي ارزش هاي ذاتي بسيار ارزش مندي می باشد كه مي‌تواند قابليت سازگاري جهان اسلام و تمدن اسلامي با ساير اديان و تمدن ها را به جهانيان نشان دهد. به گونه حتم، دست يابي به اين مقصود، به آساني ميسر نيست؛ به ويژه اين كه جريان هاي ضداسلامي کوشش مي‌نمايند تا با وارونه جلوه دادن واقعيت هاي جهان اسلام، چهره آن را مخدوش نمايند. جهان اسلام، در حال حاضر، داراي مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي ژئوپوليتيكي ناهمگون می باشد به همین دلیل ویژگی های فوق‌العاده مهمي براي همگرائي و تشكيل نظام منطقه‌اي با تكيه بر عناصر و آميزه‌هاي بومي دارد.

1-3- اهداف پژوهش

1- تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

2- شناسایی عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی

1-4- سوالات پژوهش

1- عوامل تاثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی کدامند؟

1-5- فرضیات پژوهش

1- موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی می تواند با همگرایی در معادلات تأثیرگذار باشد.

2- دین اسلام می تواند عامل قدرت کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی باشد.

1-6- قلمرو پژوهش

نظر به گستردگی موضوع جهان اسلام، تنوع در تعاریف و دسته بندی های آن، تعیین قلمرو پژوهش می تواند در دستیابی به اهداف آن مهم باشد. این پژوهش به مسایلی زیرا جهان اسلام، نقاط ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی، عوامل همگرایی کشورهای اسلامی می پردازد.

1-7- پیشینه پژوهش

سید یحیی صفوی(1388) در تحقیقی به مطالعه جغرافیای سیاسی جهان اسلام پرداخت. او اظهار داشت اتصال سرنوشت کشورهای اسلامی به یکدیگر، مزیت های نسبی، فرصت ها و افق های روشنی را به مقصود رشد، توسعه و اقتدار هر یک از کشورهای اسلامی خلق می کند. یاری جستن از باورها و ارزش های اسلامی یکی از مهمترین عوامل شکل گیری وحدت و همگرایی میان کشورهای اسلامی می باشد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

باتکیه بر ارزش ها و باورهای مشترک زمینه بهره جویی از ظرفیت های موجود در جهان اسلام به مقصود حفظ و ارتقای منافع مسلمین امکان پذیر می گردد.صفوی در این پژوهش مانند ظرفیت ها و قابلیت های اصلی جهان اسلام را عوامل زیر برشمرد:

موقعیت ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک کشورهای اسلامی، بهره مندی از کانون های معتبر ایجاد قدرت، امکان ارتقای نظام دفاعی در قالب ائتلاف و پیمان های دفاعی و تبدیل کردن آن به یک قدرت برتر، وجود فرصت ها و تهدید های مشترک(صفوی، 1388، ص13).

احمدی و همکاران(1389) به مطالعه چالشهاي وحدت درجهان تشيع پرداختند. آنها اظهار داشتند که جهان تشيع به عنوان بخشي ازفضاي گسترده ترجهان اسلامي سرزمينهايي را دربرميگيرد كه گروه ها و جوامع شيعي درآن زندگي ميكنند اين قلمرو شامل مناطقيمي گردد كه ازنظر طبيعي و انساني داراي تركيبي متنوع هستند اگرچه جهان تشيع ازنظر اشتراكات مذهبي و اعتقادي ويژگيهاي جغرافيايي و نيز توانهاي محيطي ازقابليت هاي فراواني براي وحدت و همگرايي و تبديل شدن به يك سازه منطقه اي برخوردار می باشد اما وجود برخي عوامل و زمينهاي بروز اختلاف و واگرايي مانع ازايجادوحدت شده و ازايفاي تأثیر موثر آن جلوگيري نموده ا ست برخي ازاين چالشها و موانع عبارتنداز:

وجود فرقه هاي مختلف و تفاوت درطرزتلقي ها ازتشيع، تعداد محدود كشورهاي با اكثريت جمعيت شيعه و تعداد محدودتر دولت هاي شيعي، تفاوت هاي قومي زباني و نژادي، شائبه تعارض نسبي بين همگرايي جوامع شيعي با سياست كلان وحدت جهان اسلام، تبليغات گسترده شيعه هراسي و ايران هراسي(احمدی و همکاران، 1389، ص1).

بیداله خانی(1389) در پژوهشی به مطالعه مفهوم شناسي امت واحده از واگرايي تا همگرايي جهان اسلام می پردازد. او اظهار می دارد امت واحده طرحي می باشد كه قران براي اسايش و صلح بشري ريخته می باشد اين طرح لزوم شناخت مسلمانان و برادري و برابري آنها را در سايه وحدت و جهاني پر ازصلح و عده مي دهد امت اصطلاحي قراني و ديني می باشد كه هم زمان براي دين اسلامي رواج يافته می باشد و در فرهنگ غربي هيچ سابقه اي ندارد ذكر اصطلاحي اين مفهوم بشر مسلمان را به طرف پيشبرد هدف ايده ال خود يعني همان جامعه پرازصلح و دوستي و برابري كه در آن تمام انسانها بدون در نظر گرفتن رنگ عقيده و نژاد با هم برابر هستند به پيش ميبرد در دنياي امروز واژه امت در اصطلاح همگرايي در ابعاد مختلف به كار مي رود همگرايي در واقع اساس و پايه اي از همان الگوي امت واحده می باشد كه در دنياي امروز در سازمان هاي مختلف تجلي پيدا مي كند مسلمانان با در نظر داشتن كتاب و سنت و سيره عملي پيشينيان و تجربه اي كه در اين امر داشته اند بايد دراين زمينه پيشتاز بوده باشند اما نگاهي به ساختار دولت – ملتهاي امروزي مسلمان اين فرض را ابطال مي كند چرا كه آنها با در نظر داشتن تجربياتي كه قران براي آنها گذاشته نه تنها به همگرايي قابل قبولي نرسيده اند بلكه كشورهاي مسلمان از واگرايانه ترين كشورها در عرصه همكاريهاي جمعي با يكديگر هستند(بیداله خانی، 1389، ص1).

ثریا یوسفی و همکاران(1389) در تحقیقی به مطالعه ژئوپلیتیک، بعنوان سازه ای برای همگرایی کشورهای جهان اسلام پرداختند. آنها اظهار داشتند اگرچه جهان اسلام دامنه ای فراتر از مرزهای رسمی دارد امّا برنامه ریزی های جغرافیایی براساس واقعیت های موجود و تاثیر فعل و انفعالات سیاسی و ژئوپلیتیکی شکل می گیرد. امروزه نیز شناخت و تحلیل مناسب از وضعیت سیاسی و جغرافیایی می تواند تثبیت کننده منافع کشورها باشد، زیرا دیگر زیرا گذشته گسنرش قلمرو ملاک برتری نیست. با تجزیه و تحلیل اوضاع کشورها در جهان اسلام آن چیز که که به نظر می رسد آن می باشد که کلیت جهان اسلام را نمی توان به منزله یک منطقه جغرافیایی تقسیم بندی و سازکارهای نیل به سمت منطقه ژئوپلیتیک را اعمال نمود، زیرا ناهماهنگی جغرافیایی مانند دلالیل این عدم تقسیم بندی کلی به شمار می رود. به همین دلیل تاکید بر اصلاح ساختارهای موجود و شناسایی اهداف اشتراکی جدید می تواند منافع ملی هر یک از کشورهای اسلامی را تامین نماید، در واقع مکملیت زنجیره وار، زمینه ساز ایجاد همگرایی های جدید می باشد که نه فقط با دیدگاه سیاسی بلکه با دیدگاه اقتصادی قابل توجیه می باشد. تعریف اهداف مشترک اقتصادی در هر یک از مناطق به گونه ای که کشورها اصل شراکت در منافع را بر اصل رقابت های سیاسی صرف ترجیح دهند در واقع گامی برای تثبیت منطقه ژئوپلیتیک و نیل به سوی سازه های منطقه ای ژئوپلیتیکی می باشد(یوسفی و همکاران، 1389، ص13).

محمد رضا حافظ نیا و همکاران(1390) در پژوهشی به مطالعه چالش های ژئوپلیتیکی همگرایی در جهان اسلام پرداختند. آنها اظهار داشتند که جهان اسلام در حال حاضر سرزمینی با ترکیبی متنوّع از نظر ویژگی های انسانی و بسترها و شرائط طبیعی را شامل می‎گردد. اگرچه به‎لحاظ اشتراک دینی و منابع انسانی و طبیعی،‏ جهان اسلام دارای قابلیّت‎های فراوانی برای تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‎ای در عرصه نظام ژئوپلیتیک جهانی می باشد؛ اما به‎دلیل وجود بعضی عوامل و زمینه‎های بروز اختلاف و واگرایی مانند گسیختگی فضای جغرافیایی،‏ تفاوت‎های مذهبی،‏ قومی،‏ اندیشه و نظام سیاسی،‏ عدم استقلال و وابستگی‎های سیاسی و اقتصادی،‏ تعارضات سرزمینی،‏ رقابت داخلی قدرت‎های برتر جهان اسلام،‏ وجود پیمان‎های سیاسی ـ امنیّتی با قدرت‎های بزرگ و بازیگران فرامنطقه‎ای و … متأسفانه تاکنون از این پتانسیل عظیم بهره گیری شایسته‎ای نشده می باشد. گفتنی می باشد در کنار عوامل واگرایی،‏ عوامل و زمینه‎هایی زیرا اشتراکات دینی و تمدنی،‏ تجانس و همگونی ساختاری و کار کردی،‏ منافع و نیاز‎های مشترک،‏ احساس تهدید مشترک و … وجود دارند که می‎تواند در جهت وحدت و همگرایی جهان اسلام تأثیر مؤثّری اعمال کند(حافظ نیا و همکاران، 1390، ص139).

تعداد صفحه :170