جغرافیا

دانلود فرمت ورد: دانلود پایان نامه جغرافیای سیاسی : تحلیل جایگاه نظریه های جغرافیای سیاسی در تحولات حکومت درایران

گرایش سیاسی

با عنوان :  تحلیل جایگاه نظریه های جغرافیای سیاسی در تحولات حکومت درایران

دانشگاه آزاد اسلامی (واحد رشت)

دانشکده علوم انسانی

پایان نامه

برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M. A.)

رشته :جغرافیای سیاسی

 عنوان:

تحلیل جایگاه نظریه های جغرافیای سیاسی در تحولات حکومت درایران

 استاد راهنما:

دكتر زهرا پیشگاهی فرد

استاد مشاور:

دکتر فریبرز احمدی دهکاء

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان          صفحه      

چكيده 1

1-1) مقدمه. 2

1-2) بيان مسئله. 4

1-3) سوال تحقيق. 5

1-4) فرضيه تحقيق. 5

1-5) پیشینه پژوهش.. 6

1-6) اهداف تحقيق. 8

1-7) ضرورت تحقيق. 8

1-8) روش پ‍ژوهش.. 11

1-9) تعریف مفاهيم و اصطلاحات.. 11

1-9-1) ژئوپولیتیک (Geopolitics) 11

1-9-2) جغرافیای سیاسی. 13

1-9-3) منطقه (Zone) 14

1-9-4) کشور state)) 14

1-9-5) حکومت.. 16

1-9-6) نظریه. 17

1-10) محدوديت ها و تنگناهاي تحقيق. 18

2-1) مقدمه. 19

2-2) تفاوت جغرافیای سیاسی وژئوپلتیک… 21

2-3) پیشینه تاریخی حکومت.. 21

2-3-1)پیدایش حکومت.. 22

2-4) پیدایش دولت.. 23

2-4-1) نظریه های پیدایش دولت در ایران. 24

2-4-1-1) نظریه استبداد شرقی مونتسکیو و هگل. 24

2-4-1-2) نظریه وجه دولت تولید آسیایی. 24

2-4-1-3) نظریه دولتهای آبی ( هیدرولیک) 25

2-4-1-4) نظریه ضرورت امنیت و دفاع. 25

2-4-1-5) نظریه بشر شناسی. 26

2-4-1-6) نظریه حکومت ملکوتی – مردمی. 26

2-5) نظریه پردازن جغرافیای سیاسی. 27

2-5-1) فردریک راتزل. 27

2-5-2) آلفرد تایرماهان. 30

2-5-3) سر هالفورد مکیندر. 31

2-5-4) هاوس هوفر. 32

2-5-5) کیلن. 33

2-5-6) دونالدماینگ… 35

2-5-7) الکساندر دو سورسکی. 35

2-5-8) موگنتنا 36

2-5-9) ژان ژاک روسو. 36

2-5-10) سوئل بی کوهن. 36

2-5-11) زیبگنیو برژینسکی. 37

2-5-12) یوردیس فون لوهازن. 38

2-5-13) فرانسیس فوکویاما 39

2-5-14) سامول بی هانتیگتون. 40

2-6) نظریه های جغرافیای سیاسی. 41

2-6-1) نظریه های اروپای جدید 42

2-6-2)مکتب های جغرافیایی. 42

2-6-2-1)تأثیر پذیرفردریک راتزل. 43

2-6-2-2)بسمارک.. 44

2-6-2-3)هوس هوفر. 44

2-6-2-4)مکتب فرانسوی.. 45

2-6-2-5)مکتب انگلیسی. 45

2-6-2-6)نظریه الفردتأیرماهان. 46

2-6-2-7) نظریه نیکولاس اسپایکمن. 48

2-7)ویژگیهای جغرافیایی. 50

2-7-1)موقعیت نسبی. 50

2-7-2)موقعیت دریایی. 50

2-7-3)موقعیت راهبردی / استراتژیک… 51

2-7-4)وسعت واهمیت آن. 51

2-7-5) شکل واهمیت آن. 52

2-7-6)مرزها 52

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

2-7-7)پایتخت واهمیت آن وسیاست.. 52

2-8) نظریه تئوری هارتلند (heart land theory) 53

2-9)نظریه تئوری ریمیلند (rimland theory) 54

2-10) نظریه قدرت دریایی (sea power theory) 55

2-11) نظریه کمربند شکننده 56

2-12) نظریه فضای حیاتی. 57

2-13) نظریه ارگانیکی. 58

2-14) نظریه سیلاک.. 59

2-15) نظریه شرایبر. 59

2-16) موقعیت جغرافیایی. 59

2-17)دیدگاه روابط مبتنی بر قدرت که به ویژگی سلسله مراتبی دولت ها در درون نظم جهانی تأکید می کند. 61

3-1) مشخصات جغرافیایی ایران. 63

3-1-1) موقعیت جغرافیایی ایران. 64

3-1-2) فلات ایران. 66

3-1-3) کشور ایران. 67

3-1-4) همسایگان و مناطق مرزی ایران. 69

3-1-5) شکل جغرافیایی ایران. 71

3-1-6) موقعیت ریاضی. 72

3-1-7) موقعیت نسبی. 73

3-1-8) موقعیت منطقه ای.. 74

3-1-9)موقعیت جهانی. 75

3-1-10) موقعیت بری.. 76

3-1-11) موقعیت بحری.. 76

3-1-12) موقعیت استراتژیکی. 77

3-1-13) موقعیت حایل. 78

3-1-14) موقعیت ترانزیتی. 78

3-1-15) موقعيت ژئوپوليتيك ايران. 80

3-1-15-1)تاثیرپذیری مسائل ژئوپلتیکی ایران از موقعیت جغرافیایی. 81

3-1-15-2) عوامل جغرافیایی که در افزایش یا کاهش ژئوپلتیکی قدرت ایران تأثیر داشته و دارند 82

3-1-16) مسائل سیاسی و جنگ… 83

3-1-17) مسائل ژئواکونومی. 84

4-1) سیر تحولات حکومت در ایران. 87

4-2) سير تكوين و تحول حكومت در ايران. 92

4-3)ویژگی‌های عمده نظام‌های حکومتی ایران. 102

4-4) جایگاه موقعیت جغرافیایی ایران در نظریه های ژئوپلتیکی. 104

4-4-1)جایگاه ایران در تئوری ماهان. 104

4-4-2)جایگاه موقعیت ایران در تئوری هارتلند مکیندر. 105

4-4-3)جایگاه ایران در تئوری ریملند اسپایکمن. 106

4-4-4)جایگاه ایران در تئوری کمربندهای شکننده کوهن. 106

4-4-5)جایگاه ایران در تئوری مرکز مرکز های یوردیس فون لوهازن. 108

4-4-6)جایگاه ایران در تئوری جهان بینی برژینسکی. 108

4-4-7)جایگاه ایران در نظریه های جدید ژئوپلیتیکی. 109

4-4-8)جایگاه ایران در تئوری ژئوکالچرایمانوئل والرشتاین. 110

4-4-9)جایگاه ایران در تئوری برخورد تمدن های هانتیگتون. 111

4-5)تحلیل حکومت یا نظام سیاسی از منظر فضایی. 112

4-5)هويت‌سازي ملي در دوران پهلوي اول. 117

4-6) نوسازي در عصر پهلوي.. 117

4-7)دولت مطلقه، تجدد و هويت‌سازي ملي. 119

4-8)فرآيند شکل‌گيري دولت مدرن. 120

4-9)پهلويسم (ايران‌گرايي و شاه‌پرستي) 124

4-10)جنبش دانشجویی در ایران. 125

5-1) مقدمه. 127

5-2)ارزیابی فرضیه ها 128

5-2-1) فرضیه اول. 128

5-2-2) فرضیه دوم 129

5-3) نتیجه گیری.. 129

منابع و مأخذ 131

چكيده

دراین پژوهش کوشش شده که با مطالعه نظریه های جغرافیای سیاسی و تحولات آتی که در طریقه این نظریه‎ها گذشته می باشد یک مطالعه اجمالی صورت گیرد. آلفرد ماهان بر تأثیر مناطق دریایی و هالفورد مکیندر بر تأثیر مناطق خشکی تاکید می کند. سایر نظریه ها ملهم از این دو نفراست. هالفورد مکیندر بر تأثیر مناطق خشکی تاکید می کند هالفرد مکیندر، نظریه «هارتلند» یا قلب زمین را مطرح نمود. به نظر وی منطقه اروپا شرقی، هارتلند محسوب می گردید. در نظریه مکیندر: خاور میانه جزء مناطق هلالی شکل محسوب می گردید و به همین دلیل همواره غیر از مناطق کلیدی کشمکش بین شوروی و امریکا بود. دکتری معروف رواسای جمهوری امریکا مانند دکترن ترومن و آیزنهاور در همین جهت بود. در سالهای بعد یکی دیگر از نظریه پردازان ژئوپولیتیک به نام ان. جی. اسپایکمن با ایجاد تغیراتی در نظریه هارتلند نظریه ریمیلند (مناطق حاشیه ای) را ارائه نمود. وی بر این باور که هر دولتی مناطق ریمیلند را کنترل کند بر جهان حکومت خواهد نمود. اس. بی کوهن نظریه« کمربندهای شکننده» را مطرح نمود.

اين پژوهش از نوع مطالعات توصيفي، تحليلي مي باشد و مبتنی بر روش كتابخانه اي انجام مي پذيرد. اطلاعات اسنادي و كتابخانه اي از طريق مراجعه به كتب ، مجلات علمي و پژوهشي ، مقالات و سايت هاي اينترنتي گردآوري شده می باشد. مطالعات كتابخانه اي ، بعنوان محور اصلي و اساسي در زمينه دسترسي به اطلاعات و منابع مورد نظر قرار گرفته می باشد و سعي گرديده با فيش برداري از منابع مختلف و تاكيد بر منابع مهم كتابخانه اي زمينه قوام يابي اطلاعات تحقيق بيشتر گردد. اطلاعات به دست آمده بعد از طبقه بندي، مورد مطالعه و تجزيه و تحليل قرار گرفته و در اين ارتباط از جداول و نقشه هاي مربوط به موضوع نيز بهره گیری گرديده می باشد. به گونه کلی محتوا، قلمرو و موضوعات مورد بحث را می توان در چند مورد زیر اظهار داشت:

الف. نظرات و اندیشه های جغرافیای سیاسی (مانند مباحث پیرامون تأثیر جغرافیا بر سیاست) و ژئوپلتیک.

ب. زیرا هدف مطالعه جغرافیای سیاسی یک واحد سیاسی خاص می باشد، بایستی حداقل به چند زمینه و عامل توجه نمود که عبارتند از:1. علت وجودی. 2. جغرافیای سیاسی سرزمین و ویژگی های طبیعی آن شامل مباحثی مانند موقعیت و انواع آن، وسعت، شکل، ناهمواری ها، آب و هوا، منابع معدنی، و غیره. 3. جغرافیای سیاسی مرزهای بین المللی. 4. اهمیت مراکز سیاسی یا پایتخت کشور. 5. انواع، میزان و شکل کنترل سرزمینی. 6. جمعیت و ترکیب اجتماعی و نحوة توزیع سرزمینی آن. 7. شبکة راه های ارتباطی.

واژگان كليدي: نظریه های جغرافیای سیاسی، حکومت، ایران،

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

1-1) مقدمه

در اين فصل پيرامون چارچوب تحقيق آغاز بيان مسئله تحقيق پرداخته و سپس سوالات تحقيق، فرضيه هاي تحقيق، ضرورت تحقيق، انگيزه تحقيق، اهداف تحقيق، اهميت موضوع تحقيق، محدوده مورد مطالعه، سوابق تحقيق، ؛روش تحقيق و مراحل آن ، با تشريح ابعاد هر يك بيان مي گردد.

ایران بزرگ (همچنین ایران زمین و یا ایرانشهر) محدوده جغرافیایی و حوزه تمدنی فلات ایران و جلگه‌های مجاور آن، شامل ایران کنونی، بخش اعظم قفقاز، افغانستان و آسیای مرکزی می باشد، که گهگاه از آن با عنوان پارس بزرگ هم یاد می‌کنند.

عنوان ایران صرفا محدود به بخش غربی آن که هم اکنون به این نام خوانده می گردد، نیست و تمام مرزهای سیاسی کشوری که تحت تسلط ایرانیان بود همچو بین النهرین و اغلب ارمنستان و جنوب قفقاز را هم در بر می‌گیرد. مفهوم ایران بزرگ از جهات گوناگون ریشه در تاریخ چند هزار ساله آن دارد و به دوران نخستین امپراتوری پارس بازمی گردد. در دوران جدید، ایران بسیاری از سرزمینهای خود را از دست داد مانند واگذاری عراق به امپراتوری عثمانی (۱۵۳۳ میلادی)، واگذاری افغانستان به بریتانیا طی قرار داد پاریس در ۱۸۵۷ میلادی و ۱۹۰۵ میلادی و واگذاری سرزمینهای قفقاز به روسیه در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی؛ عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ و پس از نبرد روسیه و ایران، استانهای قفقازی ایران را برای همیشه به روسیه واگذار نمود و مرزهای جدید در طول رودخانه ارس شکل گرفت. بر طبق عهدنامه گلستان در سال ۱۸۱۳، مناطق ارمنستان، جمهوری آذربایجان و شرق گرجستان که پیشتر بخشی از ایران بودند، به روسیه واگذار شدند. در اثر این تجزیه تاریخی کشورها و ملت‌های جدیدی تحت نفوذ روسیه و انگلستان شکل گرفتند که اگرچه از طریق زبان یا فرهنگ با ایران پیوستگی داشتند اما جوامع خاص خود را شکل دادند. در سال ۱۹۳۵ در زمان سلطنت رضا شاه، نام ایران رسما در مجامع بین المللی به عنوان نام بخش بجا مانده از سرزمین ایران بکار رفت. ( http://fa. wikipedia. org/wiki )

تاریخ ایران به معنی سرزمین آریائیها با مهاجرت گروهی از اقوام آریائی به داخل فلات ایران آغاز می گردد. در متون زرتشتی، از سرزمین کهن ایرانیان با نام ایران ویج یاد شده می باشد. (دایره المعارف بزرگ اسلامی ، 1380، 523). ایران سرزمینی نسبتاً مرتفع که بخش عمده ای از فلات ایران را در بر می گیرد در میان 25 درجه تا 5/39 درجه عرض شمالی و 40 تا 63 درجه طول شرقی در قاره آسیا و در جنوب غربی این قاره قرار دارد. ایران کنونی دارای شکل شبه لوزی می باشد که قطر بزرگ آن 2250 کیلومتر از دامنه آرارات در شمال غربی تا بندر گواتر در جنوب شرقی امتداد دارد. مساحت ایران 1,648,195 کیلومتر مربع می باشد. ایران در منطقه خاورمیانه و در همسایگی کشورهای ارمنستان ، آذربایجان و ترکمنستان در شمال و ترکیه و عراق در غرب و افغانستان و پاکستان در شرق مرز خشکی دارد. دریای کاسپین در شمال ایران با روسیه، قزاقستان, آذربایجان و ترکمنستان و در جنوب بوسیله دریای عمان و خلیج فارس با کشورهای عراق، کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، عمان و پاکستان همسایه می باشد. (همان، 499)

1-2) بيان مسئله

جغرافیای سیاسی شاخه‏ای از علم جغرافیاست که تأثیرپذیری و تأثیرگذاری سیاست و قدرت در محیط جغرافیایی و به اظهار دیگر، تأثیر تصمیمات سیاسی بر محیط جغرافیایی را مورد کاوش و مطالعه قرار می‏دهد. تأثیر ویژه جغرافیای سیاسی، سازماندهی سیاسی فضا در سطح محلی، ملی و منطقه‏ای می باشد و ژئوپلیتیک که به گونه سنتی بر اساس اطلاعات، دیدگاه‏ها و تکنیک‏های جغرافیایی به مسائل سیاست خارجی کشورها می‏پردازد، یک نوع جغرافیای سیاسی کاربردی قلمداد می‏گردد. طرح مدل‏های فضایی براساس الزامات جغرافیایی، به عنوان راهنمایی برای سیاست خارجی کشورها را، آغاز جغرافی‏دانان ارائه کردند و سپس کاربرد وسیعی در سیاست عملی پیدا نمود. 3 جغرافیای سیاسی پدیده‏های سیاسی را در فضای درونی یک کشور مورد بحث قرار می‏دهد که به گونه سنتی شامل مفاهیمی مانند مرز، ملت، حکومت و سرزمین می باشد. نظر به این که یک کشور در بطن مطالعات جغرافیای سیاسی جای دارد از پیوند سه عامل ملت، حکومت و سرزمین، کشور تشکیل می‏گردد؛ پس همه موضوعات مرتبط با این مفاهیم، مانند ریشه‏یابی مسائل قومی، جریانات مهاجرت، تحلیل قدرت سیاسی نواحی شهری، تحلیل فضایی قدرت سیاسی در سطح کشور، تقسیمات کشوری و رقابت‏های مکانی، دولت محلی، تمرکز و عدم تمرکز قدرت سیاسی و جغرافیای انتخابات، مانند مسائل مرتبط با کشور هستند که امروزه در جغرافیای سیاسی مورد توجه و مطالعه قرار می‏گیرند. از طرف دیگر، در حوزه مسائل جهانی نیز که قلمرو مطالعات ژئوپلیتیک می باشد، به گونه سنتی درمورد مناسبات قدرت در سطح جهان و راه‏های دست‏یابی به قدرت جهانی و افزایش آن بحث و مطالعه می‏گردد.

در نظریه سیاسی ـ جغرافیایی، ساختار جغرافیایی منطقه‏ای که در آن اِعمال قدرت می‏گردد، از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. استادان فن برای تبیین این اهمیت، از قیاس با شطرنج بهره جسته‏اند که در آن، برای هر بازیکن، علاوه بر نوع و تعداد مهره‏ها، نحوه چیدن آن‏ها در کنار مهره‏های رقیب نیز تأثیر دارد. بر این اساس، می‏توان گفت: منطقه یا کشوری که به دلیل ساختار جغرافیایی ویژه مورد توجه قدرت‏های رقیب بوده و استعداد برقراری و یا برهم زدن بازی را دارا می‏باشد، حایز اهمیت سیاسی ـ جغرافیایی می باشد.

بحث حکومت (دولت) در درجه نخست یکی از بحث‌های جغرافیای سیاسی می باشد زیرا که این مفهوم از یک‎سو ساختار سیاسی سازمان‌دهنده محیط جغرافیایی را واقعیت می‌بخشد و یک مبحث جغرافیایی شمرده می گردد و از سوی دیگر مفهومی می باشد که تأثیر‌آفرینی سیاسی در محیط جغرافیایی را تمرکز ویژه‌ای می‌دهد و جنبه‌ای سیاسی دارد. ایران یکی از کشور‌های ریشه‌دار جهان می باشد که طی تاریخ طولانی‌اش، حکومت و نظام سیاسی در آن بقا و استمرار داشته می باشد. بعضی عقیده دارند ایرانیان قدیمی‌ترین کشور مستقل را در عصر هخامنشیان (قرن ششم قبل از میلاد) پایه‌گذاری کرده‌اند؛ در حالی که مطالعه‌های تاریخی نشان می‌دهد که قبل از هخامنشیان، حکومت‌های دیگری نیز در ایران وجود داشته می باشد. حکومت ایلام در قالب یک دولت منطقه‌ای و محلی در جنوب غربی ایران استقرار داشت و مرکز آن شوش بود. تمدن ایلام در دامان این حکومت پدید آمد. تأسیس دولت ماد به سال 708 قبل از میلاد باز می گردد و این تاریخ را می‌توان مبدأ تشکیل دولت سرزمینی فراگیر با حکومت و نظام سیاسی مستقل به حساب آورد. ایران همواره در استراتژیهای جهانی جایگاه ویژه ای داشته و دارد. تأثیر برجسته ایران در این زمینه که بیشتر متاثر از فضای جغرافیایی و موقعیت ارتباطی می باشد باعث شده تا اندیشمندان و نظریه پردازان در نظریه های خود توجه ویژه ای را به ایران داشته باشند. این مقاله در صدد می باشد تا ضمن مطالعه اهمیت تأثیر ایران از جهات گوناگون به مطالعه جایگاه تحولات حکومت این کشور در بعضی از نظریه های جهانی بپردازد و این موضوع را به خصوص از دید جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک مطالعه نماید.

1-3) سوال تحقيق

بدون ترديد هر تحقيقي در راستاي شكل گرفتن سوال يا سوالاتي در ذهن محقق انجام مي گيرد و شخص پژوهشگر همواره کوشش مي كند تا در طول تحقيق به شيوه اي علمي و دقيق به پاسخ هاي مناسب و قانع كننده اي براي سوالات خود دست يابد. ضمن اينكه براي انجام يك تحقيق خوب پرسش‎ها خيلي اساسي‎اند و اين پرسش ها ما را به دانش جديد يا در حل مسئله ي ويژه هدايت مي كنند. (پارسونس و نایت ، 1386 ، 63 ) . این پژوهش نیز از این قائده مستثنی نبوده و محقق به دنبال پاسخگویی به یک سوال اصلی و جامع با در نظر داشتن موضوع تحقيق كه به ((تحليل جایگاه نظریه های جغرافیای سیاسی بر تحولات حکومت درایران)) مي پردازد، نگارنده سوالي به توضیح زير تدوين نموده می باشد.

  • آیا تحولات حکومت در ایران طبق نظریه های جغرافیای سیاسی بوده می باشد؟

 1-4) فرضيه تحقيق

دريك بررسي علمي لازم می باشد محقق براي تعيين دقيق و تبيين منطقي اهداف تحقيق فرضيه ها را مطرح سازد، زيرا به عنوان استخوان بندي طرح مطالعاتي مطرح مي باشند. فرضيه، توجيه و تبيين هاي حدسي معيني را درمورد واقعيات عرضه مي كند و پژوهشگران را در بررسي اين واقعيت و تجارب كمك و هدايت مي كند. فرضيه يك پيشنهاد توجيهي و به زبان ديگر راه حل مسئله می باشد كه هم به يافتن نظم و ترتيب در بين واقعيات كمك مي كند و هم باعث استنتاج مي گردد(حافظ نيا، 1386، 111)

با در نظر داشتن سوال تحقيق كه دست يابي اهداف گوناگوني را دنبال مي كند براي جهت دهي سوال تحقيق و هدايت آن در راستاي چارچوبي منسجم، فرضيه های زير مطرح گرديد:

نظریه های جغرافیای سیاسی در تحولات در ایران تأثیر دارند.

نظریه موقعیت جغرافیایی در تحولات حکومت در ایران تأثیر دارد.

1-5) پیشینه پژوهش

تاکنون نظریه‌های مختلفی درمورد پیدایش دولت مطرح شده می باشد. نظریه‌هایی از قبیل نظریه قرارداد اجتماعی، نظریه طبیعی یا فطری، نظریه الهی، نظریه تکامل، نظریه غلبه، نظریه اقتصادی و نظریه دفاعی- امنیتی مانند این نظریه‌ها می‌باشند. بعضی از این نظریه‌ها در ارتباط با کشورهای غربی مطرح شده و بعضی مشترک و بعضی خاص جوامع آسیایی و ایران می‌باشد.

1- نظریه «استبداد شرقی» مونتسکیو و هگل: این دو فیلسوف برجسته که شرق برای آنها جذاب بود، تفاوت‌های دو نظام شرق و غرب را بر بنیادهای فرهنگی توجیه کرده‌اند. از نظر مونتسکیو، جوامع شرقی برخلاف جوامع غربی، هیچ محدودیت و ممنوعیتی برای حاکمان خود قائل نیستند؛ زیرا اساس این جوامع بر «ترس» استوار می باشد و بشر‌ها در این‌گونه جوامع خلق شده‌اند تا از روی ترس از اراده مطلق حاکم، کورکورانه اطاعت کنند. هگل نیز معتقد بود که جهان شرق در مقایسه با جهان ژرمنی قادر نبوده می باشد طبقه‌ای با حقوق مستقل ایجاد کند؛ زیرا در مرتبه تاریخی پایین‌تری از «شعور به آزادی» قرار داشته می باشد.

2- نظریه وجه تولید آسیایی: این نظریه را نخستین بار مارکس و انگلس در سال 1853 طی سلسله مقالاتی در نقد سیاست خارجی بریتانیا در نشریه نیویورک دیلی تریبون انتشار دادند. ازنظر مارکس «شیوه تولید آسیایی» نشانگر ساختار اقتصادی جامعه‌ای اکثراً کشاورزی می باشد که ازترکیب مالکیت ارضی و حاکمیت سیاسی در کالبد یک حکومت متمرکز به وجود می‌آید. دولت آسیایی به خاطر جایگاه دو‌گانة خود در مقام مالک – حاکم، مازاد اقتصادی تولیدکنندگان مستقیم را به صورت مالیات بهره مالکانه تصاحب می کند. از این رو، روابط تصرف (استثمار) مستلزم روابط طبقاتی نیست، بلکه ناشی از اِعمال فشار سیاسی محض از جانب دولت می باشد؛ امری که در کل مبنای این شیوه تولید می باشد. دولت آسیایی بازتولید اقتصاد را تأمین و تضمین می کند و در عین حال اساساً مستقل از روابط اقتصادی باقی می‌ماند. فقدان نهاد مالکیت خصوصی بر زمین و طبقه مالک مستقل از دولت، ویژگی‌های معرف این مفهوم و تفسیرهای گوناگون آن در نظریه مارکسیستی می باشد. مارکس و انگلس طی مقاله‌ای می‌نویسند: «شرایط اقلیمی، وضع زمین، فضای عظیم، بیابانی که از صحرای آفریقا از طریق عربستان و ایران و هندوستان و تاتارستان، تا ارتفاعات فلات آسیا ممتد می باشد سیستم آبیاری مصنوعی را به کمک ترعه‌ها و تأسیسات آبیاری، پایه زراعت شرقی کرده می باشد. » و «ضرورت بهره گیری صرفه‌جویانه از آب در شرق، مداخله قدرت متمرکز دولت را می‌‌طلبد. منشأ آن وظیفه اقتصادی یعنی وظیفه سازمان دادن امور عمومی که دولت‌های آسیایی مجبور بودند اجراء کنند، از همین جاست».

تعداد صفحه :149