مقاله درباره نفت و گاز، افغانستان، جهان اسلام، وزارت امور خارجه

دانلود پایان نامه

1 – 5 – 5 – 3 موقعيت جغرافيايي و ويژگي هاي جغرافيايي ترکمنستان كشورتركمنستان در بخش غربي آسياي مركزي قرار گرفته است و تنها کشور از کشور هم مرز با جمهور – ي اسلامي ايران است. جمهوري ترکمنستان در جنوبي ترين بخش جامعه مشترک المنافع جاي دارد. قسمتهاي مرکزي و غربي جمهوري را صحرا و دشتهاي وسيع در برگرفته است . واجه هاي مزروعي در کناره هاي آمودريا، مرغاب، تجن و دشتهاي پايکوهي “کوپت داغ” قرار دارد. فقط در قسمتهاي جنوبي (جنوب شرقي ترکمنستان) کوههاي سه هزار متري وجو دارد، اما ارتفاع کم آنها مانع وجود برفهاي دائمي دراين کوهها است (مدني، 1390: 87). ترکمنستان با 448100 کيلومترمربع وسعت و 5 ميليون نفر جمعيت (CIA – Factbook) در شمال شرقي کشور ما قرار گرفته و 992 کيلومتر مرز مشترک با ايران دارد، که به دليلي مشخص نبودن رژيم درياي خزر نمي توان مرز آبي دو کشور را تعيين شده قلمداد نمود. همسايگان ديگر ترکمنستان عبارتند از: افغانستان، ازبکستان و قزاقستان (موسوي، 1386: 112) اين کشور، از جنوب با افغانستان و ايران، از شمال با ازبکستان و قزاقستان و از غرب با درياي خزر همسايه و از طريق اين دريا با کشور جمهوري آذربايجان و همچنين روسيه نيز همسايه محسوب مي شود. اين کشور، از لحاظ آب و هوايي داراي آب و هوايي گرم و خشك و بياباني است. فصل تابستان طولاني مدت و توام با هواي خشک است در حالي که زمستانها، هوايي ملايم و گاهي سرد همراه با بارشهايي به صورت برف مشاهده مي گردد. در فصل هاي کوتاه پاييز وبهار شرايط اقليمي از اعتدال بيشتري برخوردا – ر است و آب هواي مطلوبي بر کشور حاکم مي شود (کتاب سبز ترکمنستان،1386: 2). همچنين اين کشور از نظر پوشش گياهي نيز فقير است؛ از اين رو، در اين كشور جنگلهاي انبوه درختان پهن برگ ديده نمي شود ليکن طبيعت آن از نظر وجود کوناگوني گونه هاي گياهي ثروتمند است به طوري كه در كوههاي هم مرز با خراسان درختان مخروطي هميشه سبز مي رويند و در ارتفاعات باد خيز درختزارهاي وسيع پسته وحشي وجود دارد و كوير قره قوم محل را بايد محل رويش انواع گياهان و در ختچه هاي كويري است. ترکمنستان کنوني42، از نظر طبيعي بخشي از فلات ايران است که مرز شمال شرق آن را به رود جيهون محدود مي کند (شايان و خيرانديش، 1375: 126). كوير قره قوم، قسمت اعظم اين کشور را پوشانيده است و وسعت آن در حدود چهار پنجم خاك اين كشور را تشكيل مي دهد. ترکمنستان سرزمين همواري است. به غير از نوار جنوبي کشور که قلمرو کوههاي کوپه داغ مي باشد، بقيه پهنه اين جمهور – ي را اراضي کم ارتفاع و بياباني و شن زار پوشانده است. کوههاي هزار مسجد با امتداد شمال غربي- جنوب شرقي که امتداد کوههاي خراسان است با ارتفاع زياد خود تعدادي از سرشاخه هاي رود تجن و مرغاب را تغذيه مي کند. قله فيروزه با 2942 متر بلندترين نقطه ترکمنستان در همين کوهها واقع است (وزارت امور خارجه،1386: 1). علاوه بر آن، وجود رشته کوه کپه داغ در جنوب کشور و نزديکي مرز اين کشور با جمهوري اسلامي ايران، شرايط مناسب جهت زيست انساني، از لحاظ آب وهوايي فراهم آورده است به طوري که شهر عشق آباد و ساير شهرهاي مهم کشور ترکمنستان در اين ناحيه قرار دارند. مهمترين مرکز وجود آب در اين کشور رودخانه آمودريا (جيحون) است که در شرق كشور مرز مشترك با ازبكستان و افغانستان را به وجود مي آورد.
2 – 5 – 5 – 3 ويژگي هاي انساني ترکمنستان کلمه ترکمن مخفف ترک مانند (بنا به اعتقاد ابويحان بيروني و رشيد الدين فضل لله) و يا ترک ايمان (بنا به نظر مروزي و فيروزآبادي) ذکر شده است. قوم ترکمن با ويژگي هاي خاص خويش در سده هاي 15 ـ 14 ميلادي شکل گرفت و اساس آن را قبيله هاي ترکمن پديد آوردند که ديري بود در ترکستان شمالي، “اوست يورت” و “من قشلاق” کوچيده بودند. در سده هاي 14 ـ 13 ميلادي اين قبيله ها با هم آميختند و وابستگي خوني پيشين جاي خود را به وابستگي جديد معيشتي داد که به از بين رفتن تدريحي تفاوتها و ويژگيهاي عشرتي گذشته ياري کرد و اين به هنگامي مربوط مي شود که بزرگترين حکومت ترکمن ها توسط سلجوقيان و مصادف با اضمحلال و نابودي غزنويان پديد آمده بود (سارلي، 1373: 10). به هر حال، آنچه امروزه در خاصيت هاي انساني و حتي در نوع معيشت و ساختار سکونتگاهي مردم اين کشور بويژه موثر افتاده است، جغرافيايي اين کشور بوده است. خاصيت بياباني ترکمنستان موجب عدم پذيرش شهر نشيني و يکجانشيني بوده و موجب گرديده است که در طول تاريخ سکنه اين سرزمين بيشتر بصورت اقوام صحراگرد باشند. اين ويژگي، روش زندگي و خصوصيت اخلاقي خاصي را به مردم اين سرزمين تحميل کرده است (موسوي، 1386: 112). از لحاظ زباني، مردم ترکمنستان، به زبان ترکمني صحبت مي کنند. در کنار زبان ترکمني، که پيش از استقلال به عنوان زبان دوم به کار مي رفت – اما اکنون زبان رسمي کشور است – زبان روسي نيز استفاده مي شود؛ علاوه بر زبان روسي، زبان ازبکي و قزاقي بيشترين گروه هاي زباني را در اين کشور را تشکيل مي دهد. در سالهاي پس از استقلال تلاش شده است، زبان ترکمني به عنوان زبان اصلي در مراکز اداري و آموزشي به کار گرفته شود و در کنار زبان روسي و زبا
ن هاي قومي، زبان انگليسي نيز در مراگز آموزسي تدريس شود (احمديان شالچي، 1378: 243).
3 – 5 – 5 – 3 ويژگي هاي اقتصادي ترکمنستان واحد پول کشور ترکمنستان، منات، با واحد پولي کوچکتر که “تنگه” نام دارد، كه پس از استقلال اين كشور از اول نوامبر سال 1993 وارد گردش شده است. بعد از استقلال ترکمنستان همانند ديگر جمهوري‌هاي تازه استقلال يافته مبتني بر مالكيت دولتي بود. طبق آمار منتشر شده ?? درصد از كل محصولات كشور توسط واحدهاي دولتي توليد مي گرديد. بانكها، بيمه، بازرگاني خارجي و فروشگاهاي بزرگ همگي دولتي بودند. اين سيستم اقتصادي متمركز دولتي به علت عدم داشتن روحيه ابتكار، كم كاري، بوركراسي فلج كننده و فقدان تكنولوژي دچار مشكلات جدي بود (http://www.iras.irg). كشاورزي به عنوان يکي از پايه هاي مهم در رشد اقتصاد در کشور تركمنستان است و با وجود آنکه بخش بزرگي از اين كشور را كوير قره‌قوم فرا گرفته است، مقادير زيادي از اراضي خود را زير كشت دو محصول مهم گندم و پنبه قرار مي‌دهد. علاوه بر آن، وجود معادن نقش اساسي در اقتصاد اين کشور دانست. از مهمترين صادرات ترکمنستان مي توان به گاز، نفت خام، مواد پتروشيمي، منسوجات و پنبه اشاره کرد. اين کشور از لحاظ اقتصادي داراي توانايي هاي مناسبي است که در صورت استفاده مناسب از آن مي تواند شايط مناسبي را براي خود براي خود فراهم آورد. ترکمنستان داراي منابع بزرگ گاز است که آن را به کشورهاي مختلف از جمله ايران صادر مي‌کند. رشد اقتصادي اين کشور در سال ???? براساس آمار صندوق بين‌المللي پول حدود 5/11? بوده‌است که آن را يازدهمين کشور داراي رشد اقتصادي سريع مي سازد (http://fa.wikipedia.org). اين کشور داراي اقتصادي رو به رشد دارد و با توجه به منابع سرشار نفت و گاز و پنبه از طريق سرمايه گذاري، به توسعه اقتصاد کمک بسياري کرده‌است و با فراوري محصول پنبه و با اتکا به نيروي کار خود صنايع فعال نساجي پيشرفته‌اي دارد که از بازار فروش بالايي در سطح جهان برخوردار مي‌باشد و با فروش سالانه مقدار زيادي گاز بخصوص به کشورهايي چون اوکراين و اکراين، اقدام به کسب درآمدهاي سرشار کرده است. از آنجا که ترکمنستان يک کشور محاط در خشکي است، براي ترانزيت کالا از خاک کشورهاي همسايه استفاده مي‌کند. خط آهن ترکمنستان به شهر سرخس (در شمال خاوري ايران) متصل است و از آنجا تا بندرعباس امتداد دارد. اين کشور از لحاظ دارا بودن منابع زيرزميني نفت و گاز، ثروتمند محسوب مي شود، اين کشور از اين بابت درامد هاي مناسبي را به حاصل مي کند. در حال حاضر ظرفيت و ظرفيت استخصال سالياته 80 ميليارد مترمکعب است و ذخاير آن 1/8 تريليون متر مکعب برآورد شده و ظرفيت استحصال نقت سه ميليون تن در سال مي باشد (شيخ عطار، 1373: 155). داشتن چين شرايط مطلوبي از لحاظ داشتن منابع نفت و گاز، مي تواند شرايط بسيار خوبي را براي تامين مالي جهت بهبود شاخصهاي اقتصاديي جهت توسعه، فراهم آورده است. دولت ترکمنستان در طرح هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي کشور، ايجاد ثبات اقتصادي، اصلاحات در ساختار اقتصاد ملي، ايجاد مالکيت عمومي متنوع، جلب سرميه هاي خارجي و فن آوري پيشرفته، توسعه صنايع ملي، اجراي برنامه هاي تامين اجتماعي و تضمين عرصه کالاهاي اساسي مورد نياز عمومي را در راس وظايف خود قرار دانسته است و به نظر مي رسد با توجه به 102 ميليارد ذخيره ارزي کشور در بانک هاي خارجي، 5/1 ميليارد دلار بدهي کشورهاي مستقل المنافع به آن، جمعيت اندک و منابع فراوان در تامين نيازهاي مالي و ايجاد يک کشور ثروتمند و مرفه کمتر از کشورهاي ديگر آسياي مرکزي دچار مشکل شود (احمديان شاجي، 1387: 253).

نتيجه گيري:
همانطور که در فصل قبل تبيين گرديد، ژئواکونومي به عنوان مفهومي بنيادين در مطالعات ژئوپليتيک، به عنوان پايان بخش قدرت نمايي “عامل نظاميگري” در روابط بين الملل و روي کار آمدن “عامل اقتصاد” در اين مناسبات قرن بيستم شناخته شد. بر اين مبنا مکانهاي جغرافيايي بر اساس اين شرط، تحت عنوان “عامل ارزش جغرافيايي” مورد تفسير قرار مي گرند. کشورهاي منطقه آسياي مرکزي به علت داشتن سواحل طولاني در درياي خزر، در ارتباط با عامل ژئواکونومي (يعني ميزان قابل توجّه از انرژي نفت و گاز و چند منبع زيرزميني ديگر) و همچنين عامل موثر ژئوپوليتيک همچون محصور بودن در خشکي، داراي نيازمندي بالايي با همسايگان خود مي باشد، همچنين بعنوان مسير ارتباطي شرق و غرب و همچنين نقل و انتقال (راه ابريشم) درگذشته، محصور بودن در ميان جهان اسلام در جنوب، جهان اسلام در شمال و جهان زردپوست رو به توسعه و پيشرفت در شرق و … همه و همه از جمله شرايط جغرافيايي موثر حوزه جغرافيايي آسياي مرکزي است که مطالعات ژئوپليتيک آن رابراي پژوهش گران ايران زمين، به عنوان منطقه همجوار با جمهوري اسلامي ايران در وراي مرزهاي شمال خاوري، الزام آور مي سازد. قابل توجّه است که ترکمنستان تنها کشور از کشورهاي آسياي مرکزي با جمهوري اسلامي ايران هم مرز بوده است و جمهوري تاجيکستان در زبان قارسي و ساير جمهوري ها در داستن دين مشترک (دين اسلاو) با ايرانيان اشتراک دارد و علاوه بر آن در داشتن تاريخ طولاني مشترک هم با يکديگر اشتراک فرهنگي د
ارند. اگرچه اين منطقه داراي ژئوپليتيک برجسته اي است و موقعيت خاص آن در گذشته و موقعيت اتصالي آن در ارتباط با جهان اسلام جهان زردپوست و جهان اسلاو در زمان حال اهميت ويژه اي را به آسياي

دیدگاهتان را بنویسید