پایان نامه ها

مقاله درباره نفت و گاز، جهان اسلام

قدرت منطقه‌اي (روسيه، ايران، ترکيه، هند و پاکستان) و 3 قدرت فرامنطقه‌اي (آمريکا، اتحاديه‌ي اروپا و چين) به رقابت براي تأمين منافع خود مشغول هستند (حافظ نيا، 1386: 91)
3 – 3 جنبه هاي اهميت منطقه آسياي مرکزي در مطالعات آسياي مرکزي
1 – 3 – 3 اهميت منطقه آسياي مرکزي از نظر ژئوانرژي و ژئواکونومي منطقه‌ي آسياي مرکزي دومين ذخاير انرژي دنيا (نفت و گاز) را در بر دارد. علاوه بر اين، تعداد زيادي از معادن فلزهاي کمياب مثل طلا، مس، اورانيوم و فلزات سنگين در اين منطقه واقع شده‌اند. اين منطقه در محل برخورد و تقاطع فرهنگ‌هاي شرق و غرب، از جمله فرهنگ ترکي و اسلامي و از نظر تاريخي در مسير جاده‌ي ابريشم، قرار گرفته است.

جدول شماره 2-3: ميزان توليد نفت خام کشورهاي حوزه درياي خزر (هزار بشکه در روز)
کشور 1998 2000 2005 حداقل توليد حداکثر توليد
آذربايجان 222 309 440 2010
ايران N/A
قزاقستان 529 8/7 239 1900 450
روسيه 0 0 0 2000
ترکمنستان 110 157 196 165 450
ازبکستان 66 152 125 150 260
کل منطقه 927 366/1 154/2 315/3 600/4
درياي خزر
منبع: اطاعت، جواد و حميدرضا نصرتي (1388)، ايران و خطوط انرژي در ايران، مطالعات اوراسياي مرکزي، سال دوم، شماره سوم، زمستان و بهار 88 – 1387.
آسياي مرکزي تنها نقطه‌اي از جهان است که 4 قدرت هسته‌اي (يعني روسيه، چين، هند و پاکستان) را به هم متصل مي‌کند. اين منطقه داراي بازار مصرف 50 ميليون نفري است و وجود گروه‌هاي قومي و اختلافات ارضي و مرزي متعدد، اين منطقه را به منطقه‌اي بي‌ثبات تبديل کرده است (عزتي، 1388: 6). ميزان ذخاير انرژي و منابع معدني، در منطقه بويژه در حوزه درياي خزر در حوزه نفت و گاز، آسياي مرکزي را جزء مناطق استراتژيک انرژي قرار داده است. کشورهاي حوزه درياي خزر پس از فروپاشي اتحاد شوروي، جاذبه هاي ژئوپليتيك و ژئواكونوميك منطقه، قدرت ها و بازيگران منطقه اي و فرامنطقه اي ديگري را نيز به اين ميدان جلب كرد. بازيگران منطقه اي كه در حاشيه و همجوار با آسياي مرکزي قرار داشتند، مانند ايران، روسيه و چين، علاوه بر هدف توسعه نفوذ خود در منطقه داراي برخي نگراني هاي امنيتي نيز هستند. بخشي از فعاليت اين كشورها متوجه كسب توانايي بازدارندگي تهديدها در آسياي مركزي بود، در حالي كه حضور تركيه در منطقه تنها با هدف كسب منافع و توسعه نفوذ صورت مي گرفت (واعظي، 1386 : 12). با فروپاشي امپراطوري شوروي در سال 1991 جغرافياي سياسي و مرزهاي منطقه تغيير کرد. جمهوري هاي آسياي مرکزي و قفقاز از شوري جدا مستقل شدند. با برچيده شدن تسلط شوروي بر جمهوري هاي اين منطقه، تعداد زيادي از دولتها به عنوان قدرت بزرگ در صدد نفوذ در حوزه درياي خزر برآمدند و رقابتي سخت در اين منطقه در گرفت (قاسمي، 1390: 137). اين شرايط، مي تواند اثرات سوئي را بر اين حوزه بگذارد و اين منطقه را از استقلال واقعي و حرکت به سوي پيشرفت و توسعه واقعي، جلوگيري کند. درک کشورهاي منطقه آسياي مرکزي از اهداف و علايق کشورهاي حاضر و مورد تاکيد در اين پژوهش در اين منطقه، مي تواند اين کشورها را در سمت گيري ها در سياست خارجي شان نسبت به آنها ياري رساند.
جدول شماره 3-3: ميزان ذخاير نفت و گاز در کشورهاي آسياي مرکزي و حوزه درياي خزر

ذخاير نفت، ميليارد بشکه
توليدنفت، ميليارد بشکه در روز
ذخاير گاز، تريليون متر مکعب
توليد گاز، ميليارد متر مکعب در سال
آذربايجان
2/18
1/1
4/1
17
قرقيزستان
9/68
6/1
5/8
36
ترکمنستان
9/15
2/0
9/11
41
ازبکستان
4/3
1/0
7/3
66
ساير کشورها
3/1
0/0
3/0
1/0
کل
6/108
2.9
8/25
159
سهم کل دنيا%
7/4
5/3
9/6
1/5
Source: Alexanderos Petersen, Katinka Barysch, Katinka Barysch, Russia, China and a the Geopolitics of Energy in Central Asia, CENTRE FOR EUROPEANREFORM, p 23.
2 – 3 – 3 اهميت آسياي مرکزي از نظر منطقه همجوار با مناطق اسلاو، اسلام و زرد پوستان شرق آسيا آسياي مرکزي محل تلاقي آسيا و اروپا است. منطقه آسياي مرکزي به عنوان منطقه هم مرز با کشور جمهوري اسلامي ايران، به جهان اسلام متصل است؛ علاوه بر آن اين منطقه به علت هم مرز بودن با استان سين کيانگ، استان مسلمان نشين در غرب چين با با جهان زرد پوستان شرق آسيا و به علت هم جواري با روسيه در شمال با جهان ارتدوکس اسلاوها همسايه است؛ از اين رو، موقعيت جغرافيايي و به لحاظ ژئواستراتژيک آسياي مرکزي را بايد آسياي مرکزي منطق? حائل ميان سه قدرت منطقه اي روسيه، چين و هند است عبور راه ابريشم از اين منطقه، جهان زردپوست در شرق منطقه آسياي مرکزي مرکزي را با شرق جهان آسيا ارتباط مي داده است، بر اهميت ابن منطقه در نظر زرد پوستان شرق و حوزه غربي مسلمان نشين در آنسوي منطقه آسياي مرکزي، اين اهميت را دوچندان کرده است.
4
– 3 کشورشناسي منطقه آسياي مرکزي
درک کشورهاي منطقه آسياي مرکزي و داشتن شناخت بر پايه اطلاعات جغرافياي – سياسي مي تواند تحليل بهتري را از رويدادهاي ژئوپوليتکي اين حوزه در اختيار پژوهشگران و کساني که در باب اين منطقه به پژوهش مي پردازند، ارائه نمايد. از اين رو، در ادامه، به معرفي کشورهاي آسياي مرکزي، بر اساس عوامل ثابت و متغيير ژئوپليتيکي پرداخته مي شد و سعي مي شود تا کشورهاي منطقه بر اساس اطلاعات جغرافياي – سياسي اين کشورها و براساس داده هايي چون موقعيت جغرافيايي، ويژگيهاي انساني و ويژگيهاي اقتصادي کشورهاي منطقه آسياي مرکزي، ارائه شود:
1 – 4 – 3 قزاقستان 1 – 1 – 4 – 3 ويژگي هاي جغرافيايي و موقعيت جغرافيايي قزاقستان قزاقستان با مساحتي در حدود 22717300 کيلومتر مربع، بزرگ‌ترين کشور محصور در خشکي دنيا است که در قسمت شمالي منطقه آسياي مرکزي قراردارد. قزاقستان از شمال با روسيه، از شرق با چين، در جنوب شرقي با قرقيزستان، در جنوب با ازبکستان و در جنوب غربي با ترکمنستان همسايه است. سواحل شمال شرقي درياي خزر، در خاک اين کشور قرار دارد. در حدود يک پنجم از کشور قزاقستان، در سوي کوه‌هاي اورال قرار گرفته است که قسمتي از آن در اروپا است؛ اما با اين وجود بايد قزاقستان معمولاً يک کشور آسيايي طبقه‌بندي مي‌شود. اين جمهوري با جمهوري روسيه در شمال 6846 کيلو متر، جمهوري خلق چين در شرق 1500 کيلومتر، قزاقستان در جنوب 2203 کيلومتر و ترکمنستان در جنوب غربي 379 کيلومتر مرز مشترک دارد. کل مرزهاي قزاقستان 12012 کيلومتر مربع مي باشد. طول خظ ساحلي آن نيز با درياي خزر حدود 2320 کيلومتر است (کتاب سبز قزاقستان، 1384: 7-3). از لحاظ مقايسه وسعت، به بزرگي اروپاي غربي است و از درياي خزر در غرب تا کوه‌هاي آلتاي در شرق ادامه مي‌يابد. مرزهاي شمالي قزاقستان در دشت‌هاي سيبري غربي و مرزهاي جنوبي آن در بيابان‌هاي آسياي ميانه قرار دارند. از منابع معدني قزاقستان مي توان به مس نقره طلا منگنز سرب قلع نيکل فسفات اورانيوم اشاره کرد. ذخايرآهن قزاقستان نيز غني است. کاربرد در توسعه صنايع داخلي و معادن ذغال سنگ و در نهايت صدور فلز است. قزاقستان در حال حاضر داراي رتبه هفتم در بين کشورهاي داراي ذخاير طلاست. در اين کشور 146 معدن طلا و 121 معدن با ترکيبات طلا وجود دارد (کتاب سبز قراقستان، 1387: 56). از لحاظ ژئومورفولوژي، اين کشور را بايد از نوع صحرايي يا پوشش گياهي استپي از دانوب سفلي تا منطقه منچوري کشيده شده است. بيش از يک شوم مساحت قزاقستان را سرزمين هاي پست و حدود 20% آن نواحي موهستاني تشکيل مي دهد. بلند ترين نقطه آن قله خان تنگري در مرز قزاقستان و قرقيزستان با ارتفاع 6995 متر، پست ترين نقطه آن در گوي نمک کرمي (قراتپه) با 132 متر پايين تر از سطح دريا در شرق بند آکتاو و مجاورت درياي خزرقرار دارد (مدني، 1390: 74). اين کشور که به عنوان پهناورترين جمهوري در ميان جمهور يهاي آسياي مرکزي شناخته مي شود، داراي آب و هواي قاره اي با تابستان گرم و زمستان سرد است و به عنوان سرزميني وسيع که آن از منطقه ولگا در غرب تا کوههاي آلتاي در شرق و از دشتهاي غرب سيبري در شمال تا اواسس و کوير آسياي مرکزي در جنوب گسترده شده است. اين کشوردر درياچه‌ي مازندران با کشورهاي روسيه، آذربايجان، ترکمنستان و جمهوري اسلامي ايران داراي اشتراکات آبي است و علاوه بر آن درياچه آرال، درياچه مشترک ميان اين کشور و جمهوري ازبکستان است. قزاقستان به بزرگي اروپاي غربي است و از درياي خزر در غرب تا کوه‌هاي آلتاي در شرق ادامه مي‌يابد. مرزهاي شمالي قزاقستان در دشت‌هاي سيبري غربي و مرزهاي جنوبي آن در بيابان‌هاي آسياي ميانه قرار دارند. با وجود وسعت زيادي که اين کشور را نهمين کشور بزرگ دنيا قرار مي‌دهد، بيشتر سرزمين آن کوير و استپ است و تراکم جمعيت آن تنها ? نفر در هر کيلومتر مربع است. با وجود وسعت زيادي که اين کشور را نهمين کشور بزرگ دنيا قرار مي‌دهد، بيشتر سرزمين آن کوير و استپ است و تراکم جمعيت آن تنها ? نفر در هر کيلومتر مربع است. رودها و درياچه‌هاي مهم قزاقستان عبارتند از درياچه آرال، رود ايلي، رود ايرتيش، رود ايشيم، رود اورال، سيردريا، رود چارين، درياچه بالخاش و درياچه زايسا – ن. آب‌وهواي قزاقستان بري است و تابستان‌هاي گرم و زمستان‌هاي

دیدگاهتان را بنویسید