No category

پایان نامه ارشد درمورد رنگین کمان، سلسله مراتب، تعاملات اجتماعی، فیزیولوژی

فروش محصول) می توان با کاستن یا قطع کارشناسانه غذا (کاهش هزینه نگه داری محصول به مدت طولانی تر) شرایط راحت تر مدیریتی را برای مزرعه پرورشی به ارمغان آورد. البته باید به پدیده همنوع خواری و عواقب آن که در بخش معایب رشد جبرانی به برخی از آنها اشاره می شود نیز توجه داشت و از محدودیت ها یا محرومیت های غیر اصولی و غیرمدبرانه به جد پرهیز کرد.
۱-۵- معایب رشد جبرانی۷
سرعت رشد در زمان رشد جبرانی از میزان موجود در افراد با تغذیه مداوم بیشتر می شود. اعتقاد بر این است که ماهی هزینه های ناشی از این رشد غیرعادی را به دلیل مزایای آن تقبل می کند (Ardent, 1997; Metcalfe & Monghan, 2001). چنین به نظر می رسد که ماهیان در زمان رشد جبرانی حساس تر از مواقع دیگر باشند (Quinton & Blake, 1990). وجود پرخوری یا افزایش اشتها در زمان رشد جبرانی باعث افزایش خطر شکار شدن حیوان و همچنین بروز رفتارهای تهاجمی داخل جمعیتی می گردد (Ali et al, 2003). هزینه های رشد جبرانی می تواند در مقاطع زمانی متفاوت پرداخت گردیده و شامل فرآیندهای مختلفی باشد. معمولاً هزینه های فیزیولوژیکی- سلولی در مقاطع زمانی بلند مدت و هزینه های اکولوژیکی به صورت آنی خود را نشان می دهند. از هزینه های اکولوژیکی می توان به شکار شدن به علت بروز خطر پذیری برای تغذیه اشاره کرد.
۱-۶- عوامل موثر بر رشد جبرانی در ماهیان
بسیاری از مطالعات وجود رشد جبرانی را بعد از یک دوره محدودیت یا محرومیت غذایی نشان داده اند. البته شواهدی در خصوص وجود رشد جبرانی بعد از کاهش غیر فصلی دما نیز وجود دارد Maclean & Metcalfe,) 2001). بعد از رفع فاکتورهای دیگری که در رشد نامناسب ماهیان موثر هستند نظیر تراکم بالا، میزان اکسیژن کم، کیفیت بد غذا، بیماری ها و … نیز وجود رشد جبرانی مشاهده شده است (Ali et al., 2003).
۱-۶-۱- شدت و طول دوره سوء تغذیه
هرچه شدت سوءتغذیه بالاتر باشد، نرخ جبران بلافاصله بعد از برطرف شدن آن بیشتر خواهد بود ( Wilson & Osbourn, 1960; Boersma & Wit, 1997). دوره طولانی مدت بیش از حد، باعث عقب افتادگی دائمی رشد می شود. مثلاً مدت زمان گرسنگی بیش از ۴ هفته در بچه ماهی نورس Oncorhynchus nerka منجر به عدم جبران گردید (Zhu et al., 2001). از سوی دیگر یک رابطه عکس بین طول دوره گرسنگی و رشد جبرانی در سه گونه از کپور ماهیان (ماهی سرخ باله، Leuciscus cephalusوChalcalburnus chalcoides mento) وجود داشت (Wieser et al., 1992). گاهی مواقع عدم وجود رشد جبرانی به علت ناکافی بودن میزان محرومیت تحمیلی برای تحریک پاسخ جبرانی است (Ali et al., 2003).
۱-۶-۲-مرحله تکامل بافتی در شروع سوء تغذیه
سوءتغذیه در مراحل ابتدایی زندگی انسان اثرات زیانبارتری دارد و در پی آن توانایی جبران و رسیدن به اندازه نهایی طبیعی کاهش می یابد (Boesma & Wit, 1997). اگر طول دوره گرسنگی بیش از ۲۵-۴ هفته باشد بسته به گونه و اندازه ماهی، بچه ماهیان جوان در اثر گرسنگی خواهند مرد (Ali et al., 2003). با این حال مطالعات نشان داده است که قزل آلای کوچکتر (۲۴/۳۶ گرم) بهتر از ماهیان بزرگتر (۱۲/۱۲۰ گرم) پاسخ جبرانی نشان می دهند (Quinton & Blake, 1990).

۱-۶-۳-بلوغ جنسی و تولید مثل
در آزاد ماهیان قطعی شدن فیزیولوژیکی بلوغ احتمالاً تابع میزان ذخایر (چربی) و رشد در یک محدوده ی زمانی مشخص است (Morgan & Metcalfe, 2001). با تعیین زمان شروع این فرآیند و با تحمیل بحران های تغذیه ای می توان این پدیده (بلوغ) را به تعویق انداخت. در ماهی چارقطبی هیچ اختلاف معنی داری درنسبت نرهای بالغ در پایان دوره ی آزمایش بین گروه های با محرومیت غذایی و گروه کنترل مشاهده نشد. شاید علت آن در نامناسب بودن زمان تحمیل بحران تغذیه ای باشد (Jobling et al., 1993). اگرچه، کاهش درصد بلوغ از ۷۴% به ۴۸% در جمعیت نر آزادماهی اقیانوس اطلس گزارش شده است (Morgan & Metcalfe, 2001).
۱-۶-۴- درجه حرارت
با افزایش درجه حرارت، میزان سوخت وساز هوازی۸ بالا رفته و نیاز پایه حیوان بیشتر می شود. درپی آن افت وزن در دوره گرسنگی افزایش می یابد که خود باعث بالا رفتن کارآیی تغذیه در زمان غذا دهی مجدد می گردد (Dobson & Holmes, 1984). درجه حرارت های پایین میزان اشتها را تا حدی کاهش می دهند و ممکن است پاسخ جبرانی قابل دستیابی نباشد (Ali et al., 2003). مطالعات نشان می دهند مدت زمان بین توقف عامل بازدارنده رشد و شروع جبران برای عامل درجه حرارت های پایین بیشتر از عامل تغذیه ای می باشدMaclean &) Metcalfe, 2001).
۱-۶-۵- کیفیت آب
کیفیت آب محیط پرورش یک عامل تعیین کننده در رشد ماهی است. میزان افت سرعت رشد در زمان غذادهی مجدد در ماهی قزل آلای رنگین کمان بیشتر از گروه های بدون محدودیت غذایی بود و ماهیان با محدودیت غذایی قادر به جبران کامل نشدند که علت آن خرابی پمپ تیوسولفات در هفته هفدهم پرورش عنوان شده است ( Quinton & Blake, 1990). ماهیان قزل آلای رنگین کمان گرسنه صرف نظر از دوره های مختلف گرسنگی (۵ یا ۱۰ روز گرسنگی)، در ۲۴ ساعت اول نسبت به ماهیان با غذادهی روزانه حساسیت بیشتری به میزان آمونیاک آب داشتند (LC?? به ترتیب برابر با ۱۴۳-۱۳۵ و ۱۷۷ میلی گرم ازت در لیتر بود) اما در ۴۸ ساعت بعدی میزان LC?? تفاوت معنی داری نداشت (Wicks & Randall, 2002).
۱-۶-۶- دوره نوری و فصل
طبق نظر Maclean & Metcalfe (2001) ماهیان از یک سری راهنماهای طبیعی مثل دوره نوری به منظور مقایسه اندازه فعلی و اندازه هدف (برای فصل مورد نظر) استفاده می کنند. ماهیان با محرومیت غذایی در تابستان از نظر جبران طولی و ذخایر چربی با ماهیان کنترل قابل مقایسه بودند. اما ماهیان با محرومیت غذایی در پاییز فقط توانستند ذخایر چربی را بدست آورند و از نظر جبران طولی موفق نبودند که خود بیانگر طبیعت فصلی بودن رشد جبرانی است (Morgan & Metcalfe, 2001; Ali et al., 2003).
۱-۶-۷- پیشینه تغذیه ای حیوان
ماهیان چارقطبی با چرخه غذادهی سه هفته محرومیت و سه هفته غذا دهی (۳:۳) در مقایسه با گروه های ۰:۱ ، ۱:۱ و ۵/۱: ۵/۱ (غذادهی : محرومیت) در دوره با ۶ هفته غذا دهی تا حد اشباع که بعد از ۲۴ هفته با دوره های مختلف غذا دهی و محرومیت انجام شد، میزان وزن گیری بالاتری نشان دادند (Jobling, et al., 1993). Boujard و همکاران (۲۰۰۰) نشان دادند که وزن گیری۹ در دوره غذا دهی مجدد به طور مثبتی تحت تاثیر پیشینه تغذیه ای حیوان است. ماهیان قزل آلای رنگین کمان با سه هفته گرسنگی و سه هفته غذادهی (۳:۳) همانند ماهیان گروه شاهد رفتار کردند و عملکرد آنها از الگوهای ۱:۱ و ۲:۲ بهتر بود. افزایش میزان جیره (از ۵% به ۷% ) و کاهش آن (از ۵% به ۳%) در مقایسه با حالت معمول (۵%) به ترتیب منجر به غذادهی بیش از حد۱۰ و کاهش رشد جبرانی شد ( Quinton & Blake, 1990).

۱-۶-۸- کیفیت جیره غذایی
در مطالعه انجام شده روی ماهی قزل آلای رنگین کمان، میزان انرژی جیره اثری بر میزان وزن گیری ماهیان در مرحله برطرف شدن محرومیت غذایی نداشت (Boujard et al., 2000). همچنین دستکاری جیره غذایی ( سطوح انرژی، میزان پروتئین و یا افزودن مکمل اسیدهای آمینه) اثری روی افزایش نرخ رشد در دوران رشد جبرانی نداشت ( Gaylord & Gatlin, 2001). به دلیل کمبود اطلاعات در این زمینه چنین نتیجه گیری ای کمی عجولانه به نظر می رسد.
۱-۶-۹- تراکم و تعاملات اجتماعی۱۱
برخی از گونه های ماهیان در غیاب هم نوعان تغذیه و رشد خوبی ندارند. مثلاً برای چار قطبی این تراکم Kg/m³۱۰ می باشد و حداکثر آنKg/m3 100-80 است یعنی از تراکم حداقل ۱۰ تا تراکم حداکثر ۱۰۰ میزان رشد زیاد می شود (Jobling, 1994). نگه داری گله ای از میزان رشد جبرانی می کاهد (Hayward et al., 2000).
عوامل اجتماعی مانند رقابت بر سر غذا (سلسله مراتب اجتماعی) می توانند در میزان رشد جبرانی اثر داشته باشند (Metcalfe & Maclean,2001). پاسخ جبرانی بسته به وضعیت رفتاری (موقعیت اجتماعی ) و بدنی افراد متنوع است. این اختلاف می تواند به علت دسترسی به غذا باشد. پاسخ جبرانی در افراد با میزان رشد پایین در زمان دسترسی محدود به غذا در هنگام برطرف شدن این محدودیت به علت برطرف شدن سلسله مراتبی در دسترسی به غذا و بروز پاسخ افزایش مصرف غذا۱۲ بالاتر از افراد غالب می باشد (Ali et al., 2003). ماهیان بزرگتر و غالب پرخور بودند و میزان دریافت غذای ماهیان کوچک را تحت تاثیر قرار دادند، به نحوی که ماهیان مذکور از وضعیت تغذیه ای ضعیفی (فاکتور وضعیت۱۳) برخوردار شدند (Jobling, 1993). رشد ماهیان کوچکتر به علت تعاملات اجتماعی کمتر از حداکثر توانایی بالقوه آنها بود (Jobling & Wandsvik, 1983). میزان دریافت غذا همبستگی مثبتی با قابلیت تهاجم۱۴ ماهی داشت (Adam et al., 1998). چنین خصوصیتی در درون گله باعث توقف ظهور آن در سایر افراد گله می شود که با حذف افراد غالب توانایی بروز می یابد (Adam et al., 2000). ظهور رفتارهای غیر همسو۱۵ توسط فاکتورهای درونی کنترل می شود و تحت تاثیر محرک های محیطی و اجتماعی است (Jonsson et al., 1998). یکی از عوامل درونی اثرگذار ژنتیک ماهی است. هرگاه امگان رقابت برای غذا وجود داشته باشد (توزیع نامناسب غذا ) ماهیان غالب تر بیشتر رشد خواهندکرد (Vollestad & Quinn, 2003).
۱-۶-۱۰- جنسیت و گونه ماهی
تا کنون شواهدی دال بر اثر جنسیت ماهی بر فرآیند رشد جبرانی گزارش نشده است. با این وجود به دلیل توانایی های متفاوت رشد در جنس های مختلف ماهیان، اثر آن بر رشد جبرانی حداقل در سنین نزدیک به بلوغ محتمل است.
۱-۷- دلایل احتمالی رشد جبرانی
چندین عامل می توانند در رشد جبرانی مشاهده شده در طول مدت غذادهی مجدد بعد از یک دوره ی کامل یا نسبی محرومیت غذایی یا دیگر دلایل کاهش رشد شرکت کنند. این عوامل شامل میزان مصرف غذای بیشتر از ماهیان گروه شاهد (پرخوری)، کارایی رشد افزایش یافته، هزینه های متابولیکی کاهش یافته و هزینه های کاهش یافته برای تحرک و جابجایی. اکثر شواهد آزمایشی بیان می کند که جبران رشد از طریق تنظیم غذاگیری حیوان عقب افتاده از رشد صورت می گیرد. این شواهد بر پایه ی تعداد کمی از مطالعات شکل می گیرد که به بررسی اثرات کاهش رشد بر میزان تغذیه در مقایسه با دیگر پاسخ های احتمالی دخیل در پروسه های جبرانی می پردازد. شواهد موجود بیان می کند که هایپرفاژی مکانیسم اصلی درگیر در پاسخ جبرانی است اگرچه افزایش کارایی تبدیل غذایی و افزایش تنظیمات رفتاری نیز احتمالاً نقش های را بازی کنند.

۱-۷-۱-مصرف غذا۱۶
Hornick و همکاران

دیدگاهتان را بنویسید