پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه محصول جدید، نیروی انسانی، الگوریتم ژنتیک، مدل ریاضی

شکل ( ۲-۶ ). انواع تیم ( از چپ به راست ): تیم حلکننده مسأله، تیم خودگردان و تیم متخصص ۲۷
شکل ( ۲-۷ ). مثالی از نگاشت بین فضای جواب وفضای توابع هدف ۳۰
شکل( ۲-۸ ).الف-بیان تصویری بهینگی پارتو درفضای هدف.ب-روابط بین جوابها درفضای هدف ۳۱
شکل ( ۲-۹ ). تقسیمبندی استراتژیهای جستجو ۳۶
شکل ( ۲-۱۰ ). نحوه ارزیابی شایستگی در چرخ رولت ۳۹
شکل ( ۲-۱۱ ). یک نمونه تقاطع ۴۰
شکل ( ۲-۱۲ ). نمونهای از تقاطع دونقطهای ۴۰
شکل ( ۲-۱۳ ). نمونهای از تقاطع یکنواخت ۴۱
شکل ( ۲-۱۴ ) یک کروموزوم قبل و بعد از اعمال عملگر جهش ۴۱
شکل ( ۳-۱ ). شبهکد یک الگوریتم ساده ژنتیک ۵۳
شکل ( ۳-۲ ). فلوچارت الگوریتم ژنتیک ۵۴
شکل ( ۴-۱ ). تخصیص ۵ کارمند به ۲ پروژه و ۲ مهارت ۵۹
شکل ( ۴-۲ ). یک کروموزوم تصادفی برای مثال ۶۰
شکل ( ۴-۳ ). نحوه عملکرد عملگر تقاطع ۶۱

فصل اول
مقدمه و کلیات تحقیق

۱-۱- مقدمه
سازمانهای امروزی در بازار جهانی، با سطح بالایی از رقابت مواجهند. توسعهی محصول جدید فرایندی است که در آن محصول یا خدمتی جدید به بازار عرضه میشود. امروزه عمر بازار محصولات در حال کاهش است؛ در نتیجه محصولات جدیدی که نیازها و خواستههای مشتریان را برآورده سازند و از آن فراتر روند، عاملی کلیدی در حفظ و بهبود مزیت رقابتی به شمار میرود.
هدف از NPD 1جمعآوری دانش و توانایی موردنیاز برای تعیین محصول جدید مناسب است. چالش اصلی توسعهی محصول جدید پیشبینی مسائلی است که هنوز اتفاق نیفتادهاند و این پیشبینی میبایست در یک بازار پویا با متغیرهای بسیار زیادی که تحت کنترل ما نیستند صورت گیرد.
دیدگاههای مبتنی بر درک و حس افراد، دانشی را تولید میکند که نمیتواند منحصراً از تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود بهدستآید. اینجاست که اهمیت تیم توسعه در موفقیت توسعه محصول جدید پدیدار میشود؛ اعضای تیم اهداف پروژه را به اشتراک گذاشته، پیچیدگی فنی را کنترل و با استفاده از دانش میانکارکردی جمعآوریشده، تغییرات را اعمال میکنند.
با این وجود هنوز یک چالش قابلتوجه برای مدیران پروژه و سایر تصمیمگیرندگان وجود دارد و آن گردآوری اعضای گروه است به طوری که بتوانند به صورت موثر برنامهها را اجرا و پروژههای NPD موفق را تولید کنند.
۱-۲- ضرورت و اهداف تحقیق
سازمانها از جنبههای مختلفی باهم در رقابت هستند که یکی از مهمترین آنها بعد اقتصادی است؛ شرکت یا سازمانی که دارای اقتصاد قوی، سالم و پویا باشد توانایی ماندن در بازار جهانی را خواهد داشت. تحقق این امر مستلزم تغییر و نوآوری مستمر با هدف اثبات مشتریان قدیم و جذب مشتریان جدید میباشد.
توسعه محصول جدید راه حلی روشن و تضمینشده برای ایجاد نوآوری است. اما در قدم اول نیاز به یک تیم توسعه قوی و کارآمد داریم زیرا نیروی انسانی همواره عامل اصلی تغییر در امکانات و شرایط مطالعات فنی بوده است، پس برای هموارکردن فرایند تغییر و توسعه، ناگزیر به کنترل نیروی انسانی و شرایط کاری آنها هستیم. در نتیجه با داشتن یک تیم کارا و همدل، بهرهوری سازمانها افزایش یافته و در فضای متلاطم رقابت پیروز میشوند.
ما نیز در این پژوهش سازماندهی افراد در تیم توسعه را هدف قرار دادهایم که در واقع پایه و اساس تشکیلدهنده هر سازمان هستند.
۱-۳- بیان مسأله
به طور کلی در این پژوهش سعی در ایجاد یک تیم موفق NPD با کارکرد موثرداریم که در آن موارد زیر را درنظرمیگیریم:
۱) تشکیل گروهی که توانایی اعضای آن قادر باشد اهداف پروژه را برآورده کند که از طریق روش AHP فازی۲ بر مبنای روابط ارجحیت زبانی فازی ( LinPreRa ) 3 اجرا میشود.
۲) انتخاب افرادی که بتوانند با همکاری یکدیگر به خوبی کار کنند. برای بررسی و مدلسازی شخصیت اعضای گروه از آزمون شخصیتی MBTI4 استفاده میکنیم.
۳) تخصیص ساعت کاری به افراد با توجه به دردسترسبودن آنها، که با توجه به میزان زمان آزاد هرفرد و میزان زمان موردنیاز هر پروژه مشخص میشود.
اهمیت مسأله موردبررسی در درنظرگرفتن تمامی موارد یادشده بهطور همزمان و ارائه تیمهایی است که بالاترین کارایی را داشته باشند. همچنین این مسأله موضوعی است که در هر نوع سازمان با هر اندازهای و هر نوع محصول یا خدمتی که ارائه میکند، کاربرد دارد. در نتیجه با بهکارگیری و حل این مدل، میتوان بهترین حالت برای گروهبندی نیروی انسانی را به دست آورد که منجر به بهرهوری بالاتر سازمان میشود.
۱-۴- فرضهای مسأله
– تعداد تیمهای موردنیاز مشخص است.
– تعداد افراد مشخص است.
– تعداد مهارتهای موردنیاز مشخص است.
– پارامترها به صورت قطعی درنظر گرفته شدهاند.
– میزان زمان موردنیاز هر پروژه قطعی و مشخص است.
– میزان زمان دردسترس هر فرد قطعی و مشخص است.
۱-۵- ساختار تحقیق
به منظور تحققیافتن اهداف تحقیق، این پایاننامه در ۵ فصل تدوین شده است. این ۵ فصل عبارتند از:
در فصل اول شرح مختصری از ضرورتها و اهداف انجام تحقیق، تعریف مسأله و روند انجام پژوهش بیان شد.
در فصل دوم به تفصیل درباره مفاهیم بنیادین توسعه محصول جدید و مبانی رفتار فرد، گروه و تیم کاری پرداخته خواهد شد. همچنین مطالعات پیشین در زمینههای مختلف مرتبط با تحقیق نیز موردبررسی قرار میگیرد. در پایان نیز مفاهیم اصلی روش حل مسأله را شرح میدهیم.
در فصل سوم ابتدا به شرح کامل مسأله پرداخته و مدلی ریاضی برای مسأله ارائه میکنیم، سپس روند حل مسأله را بیان میکنیم.
در فصل چهارم به حل مثال عددی در نرمافزار لینگو و همچنین با الگوریتم ژنتیک در نرمافزار متلب پرداخته و نتایج حاصل را ارائه میدهیم.
در فصل پنجم نتیجهگیری و پیشنهاد برای تحقیقهای پیشرو بیان میشود و در پایان نیز منابع و مآخذ گنجانده شده است.

فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

۲-۱- مقدمه
در دنیای رقابتی کسب و کار امروز، فرایندهای توسعه محصول سرعت یافته‌ و ارائه سریع‌تر محصولات به بازار یکی از معیارهای‌های موفقیت در کسبوکار است. توسعه محصول جدید، اجرای یکی از استراتژی‌هایی است که از طریق آن یک شرکت تلاش می‌کند میزان فروش و سهم بازار خود را افزایش دهد. این کار از طریق بهبودبخشیدن یا اصلاح محصولات و خدمات کنونی یا ارائه محصولات جدید انجام می‌شود.
اولین گام در نوآوری محصول، تشکیل تیمی برای نوآوری محصول می باشد. تیم مذکور وظیفه توسعه و نوآوری محصول جدید را برعهده خواهد داشت. تیم تشکیل شده، باید متشکل از افرادی با وظایف، دانشها و تواناییهای متنوع باشد. بهکارگیری تیمهای چندوظیفهای مستقیماً به اثربخشی کلی نوآوری محصول کمک میکند. همچنین تیمهای منعطف با وظایف متقاطع، در توسعه فعالیتهای جدید موفقتر هستند چون دارای ترکیب دانشی جدید بوده و به سازمانها قابلیتهای جدیدی عرضه میکنند. این تیمها توانایی حل مسأله را در هنگام بروز مشکل و موانع سر راه اجرا، افزایش میدهند.
با توجه به آنچه گفته شد، افراد زیادی در سالیان مختلف به مدلسازی مسأله شکلگیری تیم پرداختهاند. در این فصل ابتدا مروری بر مطالعات انجامشده در زمینه تیمهای کاری و چگونگی تخصیص بهینه نیروی انسانی خواهیم داشت. سپس با توجه به محتوای پژوهش پیشرو به شرح مفاهیمی از جمله توسعه محصول جدید، منطق فازی، آزمون شخصیتی MBTI و مبانی رفتار گروه وتیم میچردازیم. پس از آن با توجه به مدل ریاضی مسأله، مطالبی پیرامون بهینهسازی چندهدفه ارائه خواهد شد.
۲-۲- پیشینه تحقیق
اَسکین و فیتزپاتریک در سال ۲۰۰۵، یک مدل ریاضی برای شکلگیری تیمهای انسانی اثربخش ارائه دادند. در این مدل اعضای تیم به نحوی انتخاب میشوند که مهارتهای فنی موردنیاز را پوشش دهند. علاوه بر آن برای تشکیل تیمهایی با کارایی بیشینه، از شاخص کنش( یا تمایلات طبیعی )۵ کالب ( KCI )6 استفاده میکند ( شاخص کالب روشهای عملکرد غریزی انسان را اندازهگیری میکند. به گفته کالب، کنشها در فرایند یادگیری فرد نقشی اساسی دارند. ). در نهایت مدل را با روشی ابتکاری حل کردند. ]۱۹[
محقر و مصطفوی در سال ۲۰۰۷، الگو و مدلی برای انتخاب نظاممند گروه ( تیم ) یک پروژه و یا مراحلی از آن ارائه کردند. این مدل براساس الگوی سازگاری فازی پایهگذاری شده است. مفهوم سازگاری فازی برای سنجش میزان تناسب بین دو مجموعه فازی استفاده میشود که در این تحقیق، تناسب بین دو مجموعه فازی مهارتهای هدف پروژه و مهارتهای گروههای بالقوه مورد نظر است. درپایان، با استفاده از روش مجموع ساده وزین (SAW )7 ، گروهها رتبهبندی شده، گروه بهینه انتخاب و به پروژه تخصیص داده میشود.] ۱[
در سال ۲۰۰۸، مدرس و همکاران ضمن بررسی عواملی که در بستر سازمانی تیم توسعه محصول، موفقیت آن را تضمین مینمایند، با تشریح دو عامل مهم در سازماندهی تیم توسعه محصول یعنی استراتژی توسعه محصول و ویژگیهای سازمانی، مقدمات و پیشنیازهای لازم جهت سازماندهی تیم توسعه محصول را بیان کردند.]۲[
مویانگ و همکاران در سال ۲۰۰۹، مدلی مفهومی برای انتخاب از میان کاندیداهای رهبران و اعضای تیم ارائه دادند. به این منظور، اطلاعات بهدستآمده از آن که شامل امتیاز دانشی هر فرد و امتیاز آشنایی بین افراد میباشد را وارد مدل ریاضی میکنند. در نهایت با ارائه یک الگوریتم ژنتیک و معیارهای ارتباطات اجتماعی، به انتخاب اعضای تیم و مدیر تیم میپردازد.]۱۱[
هشام عبدالسلام در سال ۲۰۰۹، مدلی برای تخصیص تیمهای چندوظیفهای به سازمانهای توسعه محصول یکپارچه ( IPD )8 یا هر سازمان برمبنای پروژه دیگر ارائه داد. این مدل مواردی از قبیل محدودیت در دسترسبودن کارکنان، مهارتهای موردنیاز و همگنبودن تیم را در نظر میگیرد. همچنین با فرموله کردن و اختصاص تیم به پروژههای با بازدهی بالاتر، موجب بیشینهسازی بازدهی سازمان میشود.]۸[
زولال گونگر و همکاران در سال ۲۰۰۹، یک سیستم انتخاب کارمند بر اساس فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی (FAHP) ارائه دادند.FAHP برای تعیین کارمند با بیشترین صلاحیت بهکار میرود که با رتبهبندی معیارهای کمی و کیفی سروکار دارد. در نهایت نتایج بهدستآمده از روش FAHP را با نتایج روش اهداف وزندار یاگر۹ مقایسه شد. روشهای ارائه شده در این مطالعه، یک روش حمایتی تصمیمگیری برای تهیه اطلاعات بیشتر و کمک به مدیران برای تصمیمگیری بهتر تحت رویدادهای فازی معرفی کرد.]۱۲[
در سال ۲۰۱۰ ژی پینگ فَن و همکاران، روشی برای انتخاب اعضای تیمهای میانکارکردی ارائه کردند که در آن هر دو عملکرد فردی و عملکرد همکاری بین اعضا ( درون و بیرون سازمان ) در نظر گرفته شده است. برای این منظور از یک مدل برنامهریزی چندهدفه ۰-۱ استفاده کردند.]۱۳[
کریستف دُرن و همکاران در سال ۲۰۱۱، یک

پایان نامه ارشد درمورد رنگین کمان، سلسله مراتب، تعاملات اجتماعی، فیزیولوژی

فروش محصول) می توان با کاستن یا قطع کارشناسانه غذا (کاهش هزینه نگه داری محصول به مدت طولانی تر) شرایط راحت تر مدیریتی را برای مزرعه پرورشی به ارمغان آورد. البته باید به پدیده همنوع خواری و عواقب آن که در بخش معایب رشد جبرانی به برخی از آنها اشاره می شود نیز توجه داشت و از محدودیت ها یا محرومیت های غیر اصولی و غیرمدبرانه به جد پرهیز کرد.
۱-۵- معایب رشد جبرانی۷
سرعت رشد در زمان رشد جبرانی از میزان موجود در افراد با تغذیه مداوم بیشتر می شود. اعتقاد بر این است که ماهی هزینه های ناشی از این رشد غیرعادی را به دلیل مزایای آن تقبل می کند (Ardent, 1997; Metcalfe & Monghan, 2001). چنین به نظر می رسد که ماهیان در زمان رشد جبرانی حساس تر از مواقع دیگر باشند (Quinton & Blake, 1990). وجود پرخوری یا افزایش اشتها در زمان رشد جبرانی باعث افزایش خطر شکار شدن حیوان و همچنین بروز رفتارهای تهاجمی داخل جمعیتی می گردد (Ali et al, 2003). هزینه های رشد جبرانی می تواند در مقاطع زمانی متفاوت پرداخت گردیده و شامل فرآیندهای مختلفی باشد. معمولاً هزینه های فیزیولوژیکی- سلولی در مقاطع زمانی بلند مدت و هزینه های اکولوژیکی به صورت آنی خود را نشان می دهند. از هزینه های اکولوژیکی می توان به شکار شدن به علت بروز خطر پذیری برای تغذیه اشاره کرد.
۱-۶- عوامل موثر بر رشد جبرانی در ماهیان
بسیاری از مطالعات وجود رشد جبرانی را بعد از یک دوره محدودیت یا محرومیت غذایی نشان داده اند. البته شواهدی در خصوص وجود رشد جبرانی بعد از کاهش غیر فصلی دما نیز وجود دارد Maclean & Metcalfe,) 2001). بعد از رفع فاکتورهای دیگری که در رشد نامناسب ماهیان موثر هستند نظیر تراکم بالا، میزان اکسیژن کم، کیفیت بد غذا، بیماری ها و … نیز وجود رشد جبرانی مشاهده شده است (Ali et al., 2003).
۱-۶-۱- شدت و طول دوره سوء تغذیه
هرچه شدت سوءتغذیه بالاتر باشد، نرخ جبران بلافاصله بعد از برطرف شدن آن بیشتر خواهد بود ( Wilson & Osbourn, 1960; Boersma & Wit, 1997). دوره طولانی مدت بیش از حد، باعث عقب افتادگی دائمی رشد می شود. مثلاً مدت زمان گرسنگی بیش از ۴ هفته در بچه ماهی نورس Oncorhynchus nerka منجر به عدم جبران گردید (Zhu et al., 2001). از سوی دیگر یک رابطه عکس بین طول دوره گرسنگی و رشد جبرانی در سه گونه از کپور ماهیان (ماهی سرخ باله، Leuciscus cephalusوChalcalburnus chalcoides mento) وجود داشت (Wieser et al., 1992). گاهی مواقع عدم وجود رشد جبرانی به علت ناکافی بودن میزان محرومیت تحمیلی برای تحریک پاسخ جبرانی است (Ali et al., 2003).
۱-۶-۲-مرحله تکامل بافتی در شروع سوء تغذیه
سوءتغذیه در مراحل ابتدایی زندگی انسان اثرات زیانبارتری دارد و در پی آن توانایی جبران و رسیدن به اندازه نهایی طبیعی کاهش می یابد (Boesma & Wit, 1997). اگر طول دوره گرسنگی بیش از ۲۵-۴ هفته باشد بسته به گونه و اندازه ماهی، بچه ماهیان جوان در اثر گرسنگی خواهند مرد (Ali et al., 2003). با این حال مطالعات نشان داده است که قزل آلای کوچکتر (۲۴/۳۶ گرم) بهتر از ماهیان بزرگتر (۱۲/۱۲۰ گرم) پاسخ جبرانی نشان می دهند (Quinton & Blake, 1990).

۱-۶-۳-بلوغ جنسی و تولید مثل
در آزاد ماهیان قطعی شدن فیزیولوژیکی بلوغ احتمالاً تابع میزان ذخایر (چربی) و رشد در یک محدوده ی زمانی مشخص است (Morgan & Metcalfe, 2001). با تعیین زمان شروع این فرآیند و با تحمیل بحران های تغذیه ای می توان این پدیده (بلوغ) را به تعویق انداخت. در ماهی چارقطبی هیچ اختلاف معنی داری درنسبت نرهای بالغ در پایان دوره ی آزمایش بین گروه های با محرومیت غذایی و گروه کنترل مشاهده نشد. شاید علت آن در نامناسب بودن زمان تحمیل بحران تغذیه ای باشد (Jobling et al., 1993). اگرچه، کاهش درصد بلوغ از ۷۴% به ۴۸% در جمعیت نر آزادماهی اقیانوس اطلس گزارش شده است (Morgan & Metcalfe, 2001).
۱-۶-۴- درجه حرارت
با افزایش درجه حرارت، میزان سوخت وساز هوازی۸ بالا رفته و نیاز پایه حیوان بیشتر می شود. درپی آن افت وزن در دوره گرسنگی افزایش می یابد که خود باعث بالا رفتن کارآیی تغذیه در زمان غذا دهی مجدد می گردد (Dobson & Holmes, 1984). درجه حرارت های پایین میزان اشتها را تا حدی کاهش می دهند و ممکن است پاسخ جبرانی قابل دستیابی نباشد (Ali et al., 2003). مطالعات نشان می دهند مدت زمان بین توقف عامل بازدارنده رشد و شروع جبران برای عامل درجه حرارت های پایین بیشتر از عامل تغذیه ای می باشدMaclean &) Metcalfe, 2001).
۱-۶-۵- کیفیت آب
کیفیت آب محیط پرورش یک عامل تعیین کننده در رشد ماهی است. میزان افت سرعت رشد در زمان غذادهی مجدد در ماهی قزل آلای رنگین کمان بیشتر از گروه های بدون محدودیت غذایی بود و ماهیان با محدودیت غذایی قادر به جبران کامل نشدند که علت آن خرابی پمپ تیوسولفات در هفته هفدهم پرورش عنوان شده است ( Quinton & Blake, 1990). ماهیان قزل آلای رنگین کمان گرسنه صرف نظر از دوره های مختلف گرسنگی (۵ یا ۱۰ روز گرسنگی)، در ۲۴ ساعت اول نسبت به ماهیان با غذادهی روزانه حساسیت بیشتری به میزان آمونیاک آب داشتند (LC?? به ترتیب برابر با ۱۴۳-۱۳۵ و ۱۷۷ میلی گرم ازت در لیتر بود) اما در ۴۸ ساعت بعدی میزان LC?? تفاوت معنی داری نداشت (Wicks & Randall, 2002).
۱-۶-۶- دوره نوری و فصل
طبق نظر Maclean & Metcalfe (2001) ماهیان از یک سری راهنماهای طبیعی مثل دوره نوری به منظور مقایسه اندازه فعلی و اندازه هدف (برای فصل مورد نظر) استفاده می کنند. ماهیان با محرومیت غذایی در تابستان از نظر جبران طولی و ذخایر چربی با ماهیان کنترل قابل مقایسه بودند. اما ماهیان با محرومیت غذایی در پاییز فقط توانستند ذخایر چربی را بدست آورند و از نظر جبران طولی موفق نبودند که خود بیانگر طبیعت فصلی بودن رشد جبرانی است (Morgan & Metcalfe, 2001; Ali et al., 2003).
۱-۶-۷- پیشینه تغذیه ای حیوان
ماهیان چارقطبی با چرخه غذادهی سه هفته محرومیت و سه هفته غذا دهی (۳:۳) در مقایسه با گروه های ۰:۱ ، ۱:۱ و ۵/۱: ۵/۱ (غذادهی : محرومیت) در دوره با ۶ هفته غذا دهی تا حد اشباع که بعد از ۲۴ هفته با دوره های مختلف غذا دهی و محرومیت انجام شد، میزان وزن گیری بالاتری نشان دادند (Jobling, et al., 1993). Boujard و همکاران (۲۰۰۰) نشان دادند که وزن گیری۹ در دوره غذا دهی مجدد به طور مثبتی تحت تاثیر پیشینه تغذیه ای حیوان است. ماهیان قزل آلای رنگین کمان با سه هفته گرسنگی و سه هفته غذادهی (۳:۳) همانند ماهیان گروه شاهد رفتار کردند و عملکرد آنها از الگوهای ۱:۱ و ۲:۲ بهتر بود. افزایش میزان جیره (از ۵% به ۷% ) و کاهش آن (از ۵% به ۳%) در مقایسه با حالت معمول (۵%) به ترتیب منجر به غذادهی بیش از حد۱۰ و کاهش رشد جبرانی شد ( Quinton & Blake, 1990).

۱-۶-۸- کیفیت جیره غذایی
در مطالعه انجام شده روی ماهی قزل آلای رنگین کمان، میزان انرژی جیره اثری بر میزان وزن گیری ماهیان در مرحله برطرف شدن محرومیت غذایی نداشت (Boujard et al., 2000). همچنین دستکاری جیره غذایی ( سطوح انرژی، میزان پروتئین و یا افزودن مکمل اسیدهای آمینه) اثری روی افزایش نرخ رشد در دوران رشد جبرانی نداشت ( Gaylord & Gatlin, 2001). به دلیل کمبود اطلاعات در این زمینه چنین نتیجه گیری ای کمی عجولانه به نظر می رسد.
۱-۶-۹- تراکم و تعاملات اجتماعی۱۱
برخی از گونه های ماهیان در غیاب هم نوعان تغذیه و رشد خوبی ندارند. مثلاً برای چار قطبی این تراکم Kg/m³۱۰ می باشد و حداکثر آنKg/m3 100-80 است یعنی از تراکم حداقل ۱۰ تا تراکم حداکثر ۱۰۰ میزان رشد زیاد می شود (Jobling, 1994). نگه داری گله ای از میزان رشد جبرانی می کاهد (Hayward et al., 2000).
عوامل اجتماعی مانند رقابت بر سر غذا (سلسله مراتب اجتماعی) می توانند در میزان رشد جبرانی اثر داشته باشند (Metcalfe & Maclean,2001). پاسخ جبرانی بسته به وضعیت رفتاری (موقعیت اجتماعی ) و بدنی افراد متنوع است. این اختلاف می تواند به علت دسترسی به غذا باشد. پاسخ جبرانی در افراد با میزان رشد پایین در زمان دسترسی محدود به غذا در هنگام برطرف شدن این محدودیت به علت برطرف شدن سلسله مراتبی در دسترسی به غذا و بروز پاسخ افزایش مصرف غذا۱۲ بالاتر از افراد غالب می باشد (Ali et al., 2003). ماهیان بزرگتر و غالب پرخور بودند و میزان دریافت غذای ماهیان کوچک را تحت تاثیر قرار دادند، به نحوی که ماهیان مذکور از وضعیت تغذیه ای ضعیفی (فاکتور وضعیت۱۳) برخوردار شدند (Jobling, 1993). رشد ماهیان کوچکتر به علت تعاملات اجتماعی کمتر از حداکثر توانایی بالقوه آنها بود (Jobling & Wandsvik, 1983). میزان دریافت غذا همبستگی مثبتی با قابلیت تهاجم۱۴ ماهی داشت (Adam et al., 1998). چنین خصوصیتی در درون گله باعث توقف ظهور آن در سایر افراد گله می شود که با حذف افراد غالب توانایی بروز می یابد (Adam et al., 2000). ظهور رفتارهای غیر همسو۱۵ توسط فاکتورهای درونی کنترل می شود و تحت تاثیر محرک های محیطی و اجتماعی است (Jonsson et al., 1998). یکی از عوامل درونی اثرگذار ژنتیک ماهی است. هرگاه امگان رقابت برای غذا وجود داشته باشد (توزیع نامناسب غذا ) ماهیان غالب تر بیشتر رشد خواهندکرد (Vollestad & Quinn, 2003).
۱-۶-۱۰- جنسیت و گونه ماهی
تا کنون شواهدی دال بر اثر جنسیت ماهی بر فرآیند رشد جبرانی گزارش نشده است. با این وجود به دلیل توانایی های متفاوت رشد در جنس های مختلف ماهیان، اثر آن بر رشد جبرانی حداقل در سنین نزدیک به بلوغ محتمل است.
۱-۷- دلایل احتمالی رشد جبرانی
چندین عامل می توانند در رشد جبرانی مشاهده شده در طول مدت غذادهی مجدد بعد از یک دوره ی کامل یا نسبی محرومیت غذایی یا دیگر دلایل کاهش رشد شرکت کنند. این عوامل شامل میزان مصرف غذای بیشتر از ماهیان گروه شاهد (پرخوری)، کارایی رشد افزایش یافته، هزینه های متابولیکی کاهش یافته و هزینه های کاهش یافته برای تحرک و جابجایی. اکثر شواهد آزمایشی بیان می کند که جبران رشد از طریق تنظیم غذاگیری حیوان عقب افتاده از رشد صورت می گیرد. این شواهد بر پایه ی تعداد کمی از مطالعات شکل می گیرد که به بررسی اثرات کاهش رشد بر میزان تغذیه در مقایسه با دیگر پاسخ های احتمالی دخیل در پروسه های جبرانی می پردازد. شواهد موجود بیان می کند که هایپرفاژی مکانیسم اصلی درگیر در پاسخ جبرانی است اگرچه افزایش کارایی تبدیل غذایی و افزایش تنظیمات رفتاری نیز احتمالاً نقش های را بازی کنند.

۱-۷-۱-مصرف غذا۱۶
Hornick و همکاران

پایان نامه ارشد درمورد منابع غذایی، فیزیولوژی، مواد غذایی، گروه کنترل

, ۲۰۰۳)). رشد جبرانی در دامنه وسیعی از گروه های جانوری از حشرات ( Metcalf & Monaghan, 2001) تا پرندگان و پستانداران ( Dobson & Holmes, 1984) گزارش شده است. در ماهیان که گسترده ترین گروه مهره داران را شامل می شوند مطالعات متعددی توسط محققین انجام شده است. واژه “رشد جبرانی” در ابتدا برای پستانداران استفاده شد و بعدها برای دام های اهلی خونگرم بکار برده شد(Wilson & Osbourn, 1960). علیرغم مطالعات اولیه، در رابطه با رشد جبرانی در ماهیان تا اوایل دهه ۱۹۹۰ هنگامی که این موضوع در زمینه آبزی پروری مورد توجه قرار گرفت، تحقیقات چندانی صورت نگرفت. علاوه بر این، مطالعات در مورد آبزیان فقط به گروه های معدودی از ماهیان محدود می شود Ali et al., 2003)). در جدول ۱-۱ خلاصه ای از این مطالعات به تفکیک خانواده آمده است.
جدول ۱-۱- مطالعات انجام شده در مورد رشد جبرانی در ماهیان استخوانی
محققین

گونه
Dobson & Holems (1984) Quinton & Blake (1990)
Nikki et al., (2004)

قزل آلای رنگین کمان (Onchorhynchus mykiss)
Maclean & Metcalf (2001)
Morgan & Metcalf (2001)

آزاد ماهی اقیانوس اطلس(Salmo salar)
Jobling et al.,(1993)
چار قطبی(Salvelinus alpinus)
Eroldogan et al.,(2008)
ماهی شانک (Sparus aurats)
Xie et al.,(2004)

ماهی حوض (Carassius auratus gibelio)
Zhu et al., (2004)
Zhu et al., (2004)
Zhu et al., (2004)
Zhu et al., (2004)
ماهی قنات اروپایی (Phaxinus phaxinus)
ماهی حوض (Carassius auratus gibelio)
ماهی سه خاره (Gasterosteus aeuleatus)
گربه ماهی پوزه دار چینی (Leiocassis longirostris)
Wieser et al., (1992)
Wieser et al., (1992)
Wieser et al., (1992)

ماهی سرخ باله (Scardinius erythrophthalmus)
Leuciscus cephalus
Chalcalburnus chaleoedes mento
Gaylord & Gatlin (2001)

گربه ماهی روگاهی Ictalurus punctatus))
Wang et al., (2000)

تیلاپیای هیبرید ((Oreochromis mosambicus × O. niloticus
Heide et al., (2006)

ماهی هالیبوت اقیانوس اطلس (Hippoglossus hippoglossus)
Hayward & Wang (2001)
سوف زرد(Perca flavescens)
Hayward et al., (2000)

آفتاب ماهی هیبرید (Lepomis cyanellus × L. macrochirus)
در بسیاری از موارد رشد جبرانی را با واژه های دیگری نظیرCatch up Growth یا Recovery Growth نیز بیان می کنند. اما مورد اخیر علاوه بر بیان رشد یک موجود می تواند برای بیان رشد غیر معمول یک اندام نیز بکار رود. مثلاً بزرگ شدن کلیه موقعی که یکی از آنها برداشته شود و یا رشد بقایای کبد بعد از برداشت بخشی از آن، موید این پدیده است (Boersma & Wit, 1997). با توجه به میزان دسترسی به منابع، یک فرد می تواند هم از طریق افزایش سرعت رشد و هم از طریق افزایش مدت زمان لازم برای طی یک مرحله ی خاص عمل جبران را انجام دهد. پدیده ی رشد جبرانی مبین آن است که سرعت رشد انعطاف پذیر بوده و بصورت بهینه تنظیم می گردد نه بصورت حداکثر (Metcalf & Monghan, 2001 ).
۱-۲- خصوصیات رشد جبرانی
تسریع رشد در پاسخ به محرومیت غذایی شواهدی را فراهم می کند که نرخ رشد قابل تنظیم است. پیشنهاد شده است که حیوانات می توانند مسیر رشدی که به آن می رسند را ارزیابی کنند و نرخ شد را با یک مقدار انحراف از مسیر رشد ایده آل تنظیم کنند (Hubbell, 1971; Broekhui et al., 1994). بیان این تنظیم رشد به چندین عامل بستگی دارد شامل: طبیعت، شدت و مدت گرسنگی، مرحله تکامل، سن در موقع بلوغ جنسی و الگوی تغذیه مجدد (Wilson & Osbourn, 1960; Ryan, 1990).
۱-۲-۱- میزان جبران
برحسب یک مسیر رشد مدنظر (Riska et al., 1984; Monteiro & Falconer, 1966)، اثر یک پاسخ جبرانی رسیدن به اندازه ی نسبی با حیوانی است که هیچ یک از مراحل محرومیت غذایی را تجربه نکرده است. ضمناً اندازه ی حیوان ذکر شده در هر زمانی به عنوان میزان اپتیمم فرض می شود. بنابراین نسبت بین حیوانی که جبران را تجربه کرده است و حیوان کنترل وقتی که پاسخ جبرانی خاتمه می یابد اندازه گیری درست جبران را فراهم می کند. در جبران کامل۲ حیوان محروم مانده از غذا در سن مشابه به اندازه ی مشابه با حیوانی می رسد که پیوسته تغذیه شده است (شکل ۱-۱ ). در جبران جزئی۳ حیوان گرسنه مانده در رسیدن به اندازه ی حیوان پیوسته تغذیه شده در سن مشابه موفق نمی شود اما نرخ رشد سریع تر را نشان می دهد و ممکن است در طول دوره ی تغذیه مجدد ضریب تبدیل غذایی بهتری داشته باشد. جبران بیش از حد۴ موقعی رخ می دهد که حیوان محروم مانده از غذا در سن مشابه به اندازه ی بیشتر از حیوان پیوسته تغذیه شده برسد. بنابراین میزان جبران شدید است که موجب شده حیوانی که در معرض منابع غذایی متغیر قرار گرفته است (ماهیان با محرومیت غذایی) نرخ رشد بالاتری را از آن هایی نشان دهد که به طور پیوسته تغذیه شده اند. این موضوع در هیبرید خورشید ماهی به وسیله ی Hayward و همکاران در سال ۱۹۹۷ نشان داده شده است. اما به نظر می رسد یک نتیجه ی نادر باشد. اگر ماهی که بعد از محرومیت غذایی غذادهی شده، رشدش را برابر با میزانی که آخر دوره ی گرسنگی به آن رسیده، بدست آورد هیچ جبرانی رخ نداده است.

شکل ۱-۱- الگوهای آرمانی جبران رشد بر گرفته از (Jobling, 1994)

۱-۲-۲- محور اصلی جبران۵
در ماهیان واژه ی رشد جبرانی معمولاً برای توصیف افزایش نرخ رشد، طول کل بدن یا بیوماس استفاده می شود. موجودات زنده می توانند رشد کاهش یافته ی اجزاء بدن را بدون هیچ تغییر معنی داری در اندازه ی بدنشان تجربه کنند. این مسئله مبهم باقی مانده است که آیا این کاهش در اجزاء بدن می تواند جبران شود تا آنجایی که ناپیوستگی در رشد اجزاء متفاوت بدن به حالت نرمال برگردد. پاسخ های جبرانی می تواند در ارتباط با رشد بافت های مختلف، اندام ها یا اجزاء ابتدایی بدن آزمایش شود. تاثیرات شرایط تغذیه ای بر روی ترکیبات بدن و وضعیت فیزیولوژیکی ماهیان استخوانی به خوبی شناخته نشده استMcmillan & Houilihan, 1992; Jobling, 1993;) Mommsen, 1998).
تاثیر گرسنگی بر روی دینامیک رشد طولی و وزنی اساساً می تواند متفاوت باشد (برای مثال کاهش وزن اغلب با کاهش خیلی ناچیز در رشد توام است یا با کاهش هیچ پارامتری توام نیست). بنابراین دینامیک احیاء رشد ممکن است هم در میزان و هم در زمان جبران متفاوت باشد (Nicieza & Metcalfe, 1999). خصوصاً اینکه شواهدی وجود دارد که نشان می دهد احیاء سطوح انرژی یا چربی می تواند از طریق مسیر جداگانه ی انجام گیرد که این مسیر از مسیر منتج به جبران برای رشد ساختاری مجزا است (Bull et al., 1996; Nicieza & Metcalfe, 1997; Metcalfe et al., 2002).
۱- ۳- مدل های رشد جبرانی
۱-۳-۱- Cybernetic Model
این مدل فرض می کند که یک مسیر از پیش تعیین شده ژنتیکی در حیوانات وجود دارد و حیوانات قادر به تشخیص انحراف و جبران آن از طریق تنظیم اشتها و متابولیسم هستند (Xie et al., 2001). نظریه عصبی-هورمونی بیان می کند که موجود قادر به تشخیص میزان انحراف از مسیر اصلی رشد می باشد (Boersma & Wit, 1997).
۱-۳-۲-Structural & Storage Model
طبق این نظریه بافت های بدن ماهی به دو دسته ذخیره ای ( بخش قابل جابجایی) و ساختاری ( غیر قابل جابجایی مثل دستگاه گردش خون و اعصاب) تقسیم می شوند. این مدل بیان می کند که ماهی سعی در حفظ نسبت مطلوب بین این دو بخش دارد و مصرف غذا و میزان متابولیسم را بر اساس اختلاف بین نسبت موجود و مورد نظر تنظیم می نماید Ali et al., 2003)). Lipostatic Model مرتبط با مدل Structural & Storage Model می باشد که توسطJobling & Johansen (1999) بیان شده است. این مدل بیان می کند که اشتها تحت تاثیر سطوح چربی بدن می باشد و در نتیجه افزایش دریافت غذا و رشد جبرانی در پی حصول سطوح چربی مطلوب، متوقف خواهند شد. ولی در ماهی حوض با وجود اینکه ۶LBM/ Fat به حالت کنترل رسید اما هنوز پاسخ جبرانی در رشد و دریافت غذا وجود داشت (Xie et al., 2001).
۱-۴- مزایای رشد جبرانی
میزان غذای مصرفی ماهیان با محرومیت غذایی ( سه هفته غذادهی و سه هفته گرسنگی) در پایان هفته دوازدهم از نظر وزنی با ماهیان گروه کنترل اختلاف وزنی نداشتند ولی حدود ۵/۲ برابر کمتر از آنها غذا استفاده کرده بودند (Quinton & Blake, 1990). به علاوه شناخت این پدیده ممکن است منجر به طرح برنامه غذایی گردد که باعث افزایش کارایی تغذیه ای و در نتیجه افزایش محصول می شود (Wang et al., 2000; Zhu et al., 2005).
توانایی جبران عقب افتادگی رشدی سازگاری مهمی است که به ماهی اجازه می دهد علیرغم وجود شرایط متغیر و غیرقابل پیش بینی محیطی، در مسیر اصلی خود باقی بماند. بچه آزاد ماهیان (Parr) نیازمند تبدیل به بچه ماهی رهسپار شونده به دریا (Smolt) قبل از مهاجرت هستند. علاوه بر این در محیط های دریایی به علت وفور منابع غذایی شانس بقاء بیشتر است. این توانایی جبران به ماهی اجازه می دهد تا به حداقل اندازه لازم برای این تغییرات فیزیولوژیک در سنین کمتری دست یابد (Mclaen & Metclfe, 2001).
میزان مرگ و میر (شکار شدن، سپری کردن شرایط سخت محیطی نظیر کمبود مواد غذایی در زمستان، عدم توانایی رقابت برای غذا، پناهگاه و نیز جفت یابی و جفت گیری و …) در محیط های آبی تابعی از اندازه موجود است. همچنین ماهیان برای برخی تغییرات انتوژنیک در زندگی خود نیازمند رسیدن به یک اندازه خاص هستند، مثلاً با بزرگ شدن اندازه ماهی، اندازه دهان آنها نیز افزایش یافته و علاوه بر آن که اندازه طعمه افزایش می یابد ممکن
است رژیم غذایی موجود نیز تغییر کند که این پدیده با افزایش سرعت رشد و میزان بقاء همراه است (Ali et al., 2003). با توجه به مطالبی که ذکر شد حفظ مسیر مطلوب رشد می تواند برای ماهیان اهمیت اکولوژیکی نیز داشته باشد. با توجه به توانایی جبران، می توان با غذادهی تا حد اشباع در روزهای هفته و قطع آن در روزهای تعطیل آخر هفته و سایر تعطیلات، با کاستن هزینه غذا و نیروی انسانی لازم بر میزان سودآوری مزرعه افزود (علیزاده و دادگر، ۱۳۸۰).
کیفیت آب محیط پرورش به دلیل کاهش یا قطع منبع اصلی آلاینده ها (غذا) به مراتب بهبود می یابد. این چنین به نظر می رسد که در مواقعی که هدف به تعویق انداختن موسم ارائه محصول به بازار است (به هر دلیل ممکن نظیر قیمت

پایان نامه ارشد درمورد آبزی پروری، عوامل رفتاری، توسعه پایدار، ایالات متحده

………………………………………………………………..
۷
شکل۱- ۲- تاس ماهی سیبری ………………………………………………………………………………
۲۰
شکل۱-۳- نقشه پراکنش تاس ماهی سیبری…………………………………………………………
۲۱
شکل ۱-۴- تولید جهانی تاس ماهی سیبری………………………………………………………………
۲۳
شکل۲-۱- تجهیزات انجام آزمایش……………………………………………………………………..
۳۰
شکل ۲-۲- تیماربندی آزمایش………………………………………………………………………….
۳۲
شکل ۲-۳- زیست سنجی ماهیان…………………………………………………………………………
۳۳
شکل ۲-۴- زمان های نمونه برداری لاشه و خون……………………………………………………….
۳۵
شکل ۳-۱ مقایسه نرخ رشد ویژه در تیمارهای مختلف…………………………………………………..
۳۹
شکل ۳-۲ مقایسه افزایش وزن بدن در تیمارهای مختلف……………………………………………..
۴۰
شکل ۳-۳ مقایسه شاخص قیمت در تیمارهای مختلف………………………………………………
۴۱
شکل ۳-۴ مقایسه ضریب تبدیل غذایی در تیمارهای مختلف…………………………………………
۴۲
شکل ۳-۵ مقایسه میزان غذای مصرفی کل دوره در تیمارهای مختلف………………………….
۴۳
شکل ۳-۶- درصد پروتئین لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی………………………………………
۴۶
شکل ۳-۷- درصد چربی لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی…………………………………………
۴۷
شکل ۳-۸- میزان انرژی لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی……………………………………………
۴۸
شکل ۳-۹- غلظت هموگلوبین تیمارهای مختلف آزمایشی………………………………………..
۵۱
شکل ۳-۱۰- تعداد گلبول های سفید تیمارهای مختلف آزمایشی……………………………………
۵۲
شکل ۳-۱۱- تعداد گلبول های قرمز تیمارهای مختلف آزمایشی…………………………………….
۵۳
شکل ۳-۱۲ مقایسه حجم متوسط گلبولی در تیمارهای مختلف…………………………………………
۵۴

فصل اول
کلیات

مقدمه
تاسماهیان از ماهیان غضروفی۱ به شمار رفته که بعنوان اجداد اولیه ماهیان استخوانی وبا قدمت ۲۵۰ میلیون ساله فقط در نیمکره شمالی دیده می شوند. این خانواده مشتمل بر ۲۷ گونه بوده که ۱۶ گونه آن در جنس Acipenser جای می گیرند، که برخی از آنها دریایی، برخی به آب شیرین جهت تخمریزی مهاجرت کرده و تعدادی نیز در آب شیرین محصورند (بهمنی، ۱۳۷۷). در دهه های اخیر به دلیل افزایش صید، عدم حفاظت، آلودگی های زیست محیطی، ایجاد محدودیت در مسیرهای مهاجرت و نقاط تخم ریزی، تعداد ماهیان خاویاری به تدریج کاهش یافته و خطر نابودی نسل ها این گونه ها را تهدید می کند. لذا نیاز به توجه ویژه ای به حفاظت و بقاء آن ها احساس می شود (Birstein, 1993; Williot et al., 2001). لذا بسیاری از کشورهای جهان مانند روسیه، ایالات متحده آمریکا، ایتالیا، فرانسه و آلمان با تکثیر مصنوعی و رها سازی بچه ماهیان در آب ها و حتی پرورش در آبهای داخلی تصمیم به بازسازی وتولید مجدد ذخایر این گونه ها گرفته اند (Adamek et al., 2007). تاسماهی سیبری، Acipencer baerii (Brandt, 1869)، در کنار جذابیت پرورشی (Williot et al., 2001) به علت دارا بودن مشخصات ارزشمندی همچون قابلیت زندگی در آب شیرین، مقاومت نسبت به تغییرات شرایط محیط زیست، سازگاری با دماهای پایین، پذیرش طیف وسیعی از مواد خوراکی و استعداد فراوان برای رشد در شرایط مطلوب، همواره مورد توجه دانشمندان اروپایی بوده است. لذا طی سالهای ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷ میلادی تعدادی از بچه ماهیان این گونه به سیستمهای پرورشی در آبهای اروپا معرفی شدند (Bronzi et al., 1999). تاسماهی سیبری در سال ۱۹۹۹ در کشورهایی همچون فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا به عنوان گونه غالب پرورشی (بر حسب تن) مطرح بود. به طوری که در کشور فرانسه در همین سال تولید گوشت و خاویار آن به رقم ۲۰۰ هزار تن و ۴۰۰۰ کیلوگرم رسید (Williot et al., 2001 ).
از جمله مواردی که در زمینه مدیریت مجموعه های تولیدی دارای اهمیت فوق العاده است توجه به بازده کلی و میزان محصول تولیدی آنها می باشد. عوامل بسیاری در این زمینه دخالت دارند که از مهم ترین آنها می توان به غذا، مدیریت تغذیه و درک و شناخت فیزیولوژی رشد اشاره کرد. در صورت شناخت ودرک ماهیت پدیده رشد می توان مدیریت پیشرفته ای را در زمینه آبزی پروری اعمال نمود، که علاوه بر کاهش هزینه های تولید، فضای قابل توجهی را نیز به منظور توسعه و پیشرفت این صنعت به صورت پایدار در آینده فراهم خواهد نمود.
در حال حاضر قسمت اعظم هزینه پرورش (۶۰- ۵۰ درصد) صرف تامین غذا می شود که این امر باعث افزایش قیمت تمام شده ماهی گردیده است (Goddard, 1974 برگرفته از علیزاده و دادگر، ۱۳۸۰). کارایی یک غذا تنها به کیفیت آن وابسته نیست، بلکه به مدیریت غذادهی نیز وابسته می باشد. کیفیت خوب و مناسب بودن غذا از لحاظ مواد مغذی زمانی می تواند مفید واقع شود که از یک شیوه مناسب غذادهی (میزان غذا، تعداد دفعات و روش های غذادهی و برنامه روزانه غذادهی) استفاده شود (Lim & Poernomo, 1985; Bascinar et al., 2007). بنابراین با توجه به روند رو به رشد آبزی پروری در ایران عنایت به مساله مدیریت تغذیه اثر غیرقابل انکاری بر آینده و توسعه پایدار این صنعت دارد. با توجه به مطالب مذکور می توان به اهمیت مدیریت تغذیه و شناخت و درک پدیده رشد در آینده آبزی پروری پی برد.
رشد جبرانی یکی از مواردی مهمی است که می تواند نقش تعیین کننده ای در بهینه سازی فعالیت های آبزی پروری داشته باشد (Hayward et al., 2000). این پدیده رشد سریع و بیش از حد طبیعی در دوران رفع محرومیت غذایی و بعد از کاهش وزن ناشی از سوء تغذیه می باشد (Dobson & Holmes, 1984).
با توجه به مطالب عنوان شده در این مطالعه سعی بر آن است که اثرات احتمالی دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد بر روی شاخص های رشد، تغذیه، ترکیبات بیوشیمیایی بدن و فاکتورهای خونی بررسی گردد و در نهایت با معرفی روش مدیریتی جدید در تغذیه (دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد) منجر به ارائه ی یک الگوی کاربردی در سیستم های پرورشی گردد. بر این اساس اهداف انجام این پایان نامه به صورت زیر خلاصه می گردد:
۱ـ بررسی وقوع پدیده رشد جبرانی در بچه تاس ماهیان سیبری
۲- تعیین بهترین طول دوره محرومیت غذایی در بچه تاس ماهیان سیبری
۳ـ بررسی پارامترهای رشد و تغذیه در سیکل های گرسنگی و غذادهی مجدد
۴- بررسی ترکیب بیوشیمیایی بدن در سیکل های گرسنگی و غذادهی مجدد
۵- بررسی پارامترهای خونی در سیکل های گرسنگی و غذادهی مجدد
برای نیل به اهداف مذکور در این مطالعه فرضیه های در نظر گرفته شد که به ترتیب در ذیل آورده شده اند:
۱- رشد جبرانی در بچه تاس ماهیان سیبری صورت می گیرد.
۲- رشد جبرانی کارایی رشد بچه تاس ماهی سیبری را بهبود می بخشد.
۳- رشد جبرانی کارایی تغذیه بچه تاس ماهیان سیبری را بهبود می بخشد.
۴- رشد جبرانی ترکیب شیمیایی بدن بچه تاس ماهیان سیبری را تحت تاثیر قرار می دهد.
۵- رشد جبرانی پارمترهای خونی بچه تاس ماهیان سیبری را تحت تاثیر قرار می دهد.

رشد عبارت است از هرگونه تغییر در اندازه یا مقدار توده بدنی، صرف نظر از مثبت، منفی، موقتی و طولانی بودن آن. از نظر تعادل انرژی، رشد حاصل تغییر در محتوای انرژی بدن ماهی می باشد (Jobling, 1994). رشد در بسیاری از جنبه های اساسی نظیر زیست شناسی ماهیان، مدیریت (ذخایر) و حفاظت ماهیان دخیل است (Nislow, 2001). عوامل موثر بر رشد به دو دسته عوامل محیطی (درجه حرارت، شوری، دوره نوری، اکسیژن، تغذیه و … ) و عوامل زیستی (اندازه ماهی، عوامل رفتاری مثل سلسله مراتب اجتماعی، تراکم ماهی، میزان فعالیت ماهی و …) تقسیم می شوند (Millward, 1989; Jobling, 1994). کنترل رشد مهم ترین هدف در فعالیت های آبزی پروری است (Jobling, 1994). تفاوت اندازه دو موجود مشابه می تواند به دلیل تفاوت در تعداد یا اندازه سلول ها و یا هر دوی این موارد باشد. تعداد سلول ها تابع تعداد تقسیمات و میزان مرگ سلولی است، که نظیر اندازه سلول بوسیله علائم درون و برون سلولی تنظیم می گردند (Conlon & Raff, 1999).
۱-۱- رشد جبرانی
رشد جبرانی مرحله افزایش سرعت رشد بعد از برطرف شدن شرایط نامناسب محیطی و کاهش رشد می باشد (Nikki et al., 2004). رشد جبرانی مرتبط با غذادهی مجدد و کافی جانور بعد از دوره کاهش وزن ناشی از سوء تغذیه نیز می باشد ( Hayward et al., 2000). رشد جبرانی با برگرداندن مسیر رشد به حالت طبیعی، اختلاف اندازه را کاهش می دهد و برای مدیریت شیلاتی، آبزی پروری و بررسی چرخه زیستی موجودات حائز اهمیت می باشد Ali et al.

دانلود مقاله با موضوع سلسله مراتب، سلسله مراتب اجتماعی، رژیم غذایی، رنگین کمان

ا تمام تیمارها از نظر وزن اختلاف معنی دار (P < 0/05) مشاهده شد. نتایجی نیز بینابین این نتایج بیان گردیده است که از جمله : Zhu و همکاران (2005) در گربه ماهی پوزه دار چینی و ایمانی و همکاران (1388) در قزل آلای رنگین کمان گزارش کردند که بین گروه شاهد و هیچ یک از تیمارها اختلاف معنی دار (P > 0/05) وجود ندارد. در تحقیق حاضرعلت عدم اختلاف وزنی بین تیمارها با گروه شاهد در روز ۴۰ و ۸۰ (به جزء تیمار ۲)احتمالاً به این خاطر باشد که کاهش میزان افت وزنی بدن در زمان گرسنگی را به توانایی ماهی در کاهش میزان متابولیسم پایه (SMR) نسبت می دهند. در زمان محدودیت غذایی میزان متابولیسم پایه عمدتاً به دلیل کاهش میزان متابولیسم و حجم امعاء و احشا کاهش می یابد. بنابراین میزان افت وزنی در زمان گرسنگی کاهش پیدا کرده است که این مسئله توام با غذادهی مجدد در طول آزمایش موجب شد اختلاف بین تیمارها با گروه شاهد کاهش یابد(Eroldogan et al., 2008).
دلیل دیگر این امر احتمالاً عدم بروز اثرات تیمارها به علت اختلاف فردی بین گونه ای در ماهیان باشد (Nikki et al.,2004). علت تفاوت های موجود در مطالعات صورت گرفته توسط محققین با یکدیگر و با تحقیق حاضر می تواند ناشی از شدت محرومیت غذایی، شدت سوء تغذیه یا شرایط آزمایشی باشد (Jobling & Koskela, 1996). ماهیان با محرومیت غذایی در روز۴۰ به ترتیب ۳۹/۸۹، ۴۵/۹۲ و ۳۰/۹۷ درصد افزایش وزن بدن نسبت به گروه شاهد نشان دادند. اما در روز ۸۰ این میزان کمتر شد و تیمارهای با محرومیت غذایی به ترتیب ۶۳/۷۴، ۴۶/۶۸ و ۸۹/۷۱ درصد افزایش وزن بدن نسبت به گروه شاهد داشتند. اگر وزن ماهیان با محرومیت غذایی پایین تر از ۶۰% وزن ماهیان گروه شاهد باشد غیر ممکن است که جبران کامل در این ماهیان رخ دهد (Tian & Qin, 2003). با توجه به اینکه در مطالعه ی حاضر وزن ماهیان با محرومیت غذایی بالاتر از ۶۰% ماهیان گروه شاهد بود جبران کامل را در ماهیان آزمایشی می توان انتظار داشت. اما همانگونه که در شکل ۱-۱ نشان داده شد حصول جبران کامل تنها به وزن ماهیان ارتباط ندارد و عملکرد رشد و تغذیه نیز باید افزایش نشان دهد بنابراین با توجه به اینکه در روز ۴۰ آزمایش برخلاف روز ۸۰ اختلاف عددی خیلی کم از نظر وزن و نرخ رشد ویژه بین گروه شاهد و تیمارها مشاهده شد این مسئله می تواند بیانگر این باشد که از دیدگاه رشد جبرانی اتمام آزمایش در روز ۴۰ منجر به وقوع نتیجه ی متفاوت با نتیجه حاضر می گردید. هم چنین در روز ۸۰ نیز با توجه به اینکه وزن ماهیان با محرومیت غذایی بالاتر از ۶۰% ماهیان گروه شاهد بود با ادامه آزمایش ممکن بود وقوع جبران کامل مشاهده شود.
با وجود این که در تحقیق حاضر اختلاف معنی داری (P > 0/05) در نرخ رشد ویژه مشاهده نگردید اما از نظر عددی این پارامتر در گروه شاهد بالاتر از تیمارها بود (جدول ۳-۱ و ۳-۲). در این مورد Heide و همکاران (۲۰۰۶)، Wang و همکاران (۲۰۰۰) و Zhu و همکاران (۲۰۰۴) نتایجی را در تضاد با مطلب یاد شده گزارش دادند. در این مطالعات نرخ رشد ویژه در تیمارهایی که محرومیت غذایی را تجربه کردند بالاتر از گروه شاهد بود. علت این امر ممکن است به هر یک از عوامل مثل هزینه های پایین برای انرژی در طول گرسنگی به علت دوره های استراحت، افزایش نسبت بازده غذا، افزایش میزان تغذیه ی روزانه یا ترکیبی از همه ی این عوامل نسبت داده شود (Heide et al., 2006). با این حال نتایجی مشابه با مطالعه ی حاضر نیز توسط محققین گزارش شده است (Nikki et al., 2004). با توجه به مطالب عنوان شده در تحقیق حاضر علت عدم وجود اختلاف معنی دار در نرخ رشد ویژه بین تیمارها با گروه شاهد را احتمالاً می توان به سلسله مراتب تغذیه در ماهیان آزمایشی درون مخازن نسبت داد که این ماهیان از نظر طولی و وزنی دارای چندین گروه بودند. زیرا ماهیان بعد از برطرف شدن گرسنگی رفتارهای مخاطره جویانه از خود نشان می دهند و افراد غالب تلاش بیشتری برای مصرف غذا می کنند (Ali et al., 2003).
جبران کامل (Blake, 1990 Nikki et al., 2004; Quinton &) و جبران بیش از حد (Hayward et al., 1997). بعد از یک دوره تغذیه محدود یا محرومیت غذایی در تعدادی از گونه های ماهیان گزارش شده است. حتی در برخی مطالعات بحث جبران ناقص تیلاپیای دو رگه (Wang et al., 2005)، ماهی چار قطبی (Miglavs & Jobling, 1989)، ماهی سوف زد (Hayward & Wang, 2001) و ماهیHippoglossus hippoglossus (Heide et al., 2006) و بحث عدم جبران، ماهی کاد (Jobling et al., 1994) و آفتاب ماهی دو رگه (Hayward et al., 2000) نیز گزارش شده است.
تیمارهای که محرومیت غذایی را تجربه کردند (به جزء تیمار ۲) بعد از اعمال دوره های غذادهی رشد جبرانی واضح را نشان دادند همچنان که میزان رشد در این تیمارها در مقایسه با گروه شاهد اختلاف معنی داری نداشت (هرچند از لحاظ عددی تا حدی پایین تر از گروه شاهد بودند). با این حال از نظر پارامترهای رشد در این تحقیق با اعمال دوره های گرسنگی و غذادهی تنها جبران جزیی بدست آمد. چون که تیمارهای با محرومیت غذایی به طور کافی رشد نکردند تا در پایان آزمایش وزن از دست رفته را در مقایسه با گروه شاهد جبران کنند. یک دلیل احتمالی این امر می تواند این باشد که دوره های تغذیه بعد از گرسنگی برای رسیدن ماهیان گرسنه مانده به گروه شاهد کافی نبود. هم چنین شرایط رقابتی و سلسله مراتب اجتماعی حاکم بر جمعیت علاوه بر هزینه های متابولیکی می تواند عامل ایجاد اختلاف در پاسخ جبرانی افراد نیز باشد (Fraser et al., 2007). علاوه بر این اختلاف در پاسخ جبرانی حتی می تواند به نامناسب بودن جیره ی غذایی و ناکارآمدی رژیم غذایی اعمال شده نسبت داده شود (Gurney & Nisbet, 2004).

پایان نامه ارشد درمورد جمع آوری اطلاعات، اطلاعات مربوط، ذخیره سازی

۱۵
۱۵
۱۶
۱۶
۱۷
۱۸
۱۸
۱۹
۲۱
۲۲
۲۲
۲۳
۲۵
۲۶

فصل دوم- مواد و روش ها ………………………………………………………………….
۲۷
۲-۱- محل و مدت انجام تحقیق ………………………………………………………………………………
۲۷
۲-۲- جیره غذایی آزمایش……………………………………………………………………………………..
۲۷
۲-۳- طراحی سیستم آزمایشی …………………………………………………………………………………
۲۸
۲-۴- تیماربندی و ذخیره سازی ……………………………………………………………………………….
۲۹
۲-۵- غذادهی ………………………………………………………………………………………………………
۳۰
۲-۶- اندازه گیری کیفیت آب ………………………………………………………………………………….
۳۰
۲-۷- جمع آوری اطلاعات مربوط به رشد و تغذیه………………………………………………………
۳۱
۲-۸- بررسی پارامترهای رشد و تغذیه………………………………………………………………………..
۳۱
۲-۹- آنالیز تقریبی ترکیبات لاشه……………………………………………………………………………….
۳۲
۲-۱۰- پردازش داده ها ……………………………………………………………………………………………
۳۲

فصل سوم- نتایج ……………………………………………………………………………….
۳۳
۳-۱- نتایج حاصل از تاثیر رژیم های غذایی بر شاخص های رشد ……………………………………..
۳۳
وزن اولیه(IBW) ……………………………………………………………………………………………………
۳۳
وزن نهایی(FBW) ………………………………………………………………………………………………….
۳۳
افزایش وزن(WG) …………………………………………………………………………………………………
۳۳
نرخ رشد ویژه(SGR) ………………………………………………………………………………………………
۳۳
ضریب چاقی(CF) …………………………………………………………………………………………………..
۳۳
۳-۲- نتایج حاصل از تاثیر رژیم های غذایی بر شاخص های تغذیه ای………………………………..
۳۴
ضریب تبدیل غذایی(FCR) ……………………………………………………………………………………
۳۴
نسبت بازده غذایی(FER) ……………………………………………………………………………………..
۳۴
نسبت بازده پروتئین(PER) …………………………………………………………………………………….
۳۴
غذای روزانه مصرفی(FI) ……………………………………………………………………………………….
۳۴
۳-۳- نتایج حاصل از آنالیز لاشه …………………………………………………………………………………
۳۵
پروتئین لاشه ………………………………………………………………………………………………………..
۳۵
چربی لاشه …………………………………………………………………………………………………………
۳۵
خاکستر لاشه …………………………………………………………………………………………………………
۳۵
رطوبت لاشه ……………………………………………………………………………………………………………
۳۵
فصل چهارم- بحث …………………………………………………………………………..
۳۷
۴-۱- شاخص های رشد ……………………………………………………………………………………………
۳۸
۳-۲-۴- شاخص های تغذیه ای ……………………………………………………………………………………
۴۱
۴-۳- آنالیز لاشه ……………………………………………………………………………………………………
۴۴
۴-۵- نتیجه گیری کلی …………………………………………………………………………………………..
۴۸
۴-۶- پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………….
۴۹
منابع ……………………………………………………………………………………………………………………….
۵۰

فهرست جداول

عنوان
جدول ۱-۱- مطالعات انجام شده در مورد رشد جبرانی در ماهیان استخوانی ………………………………
جدول ۲-۱ تجزیه تقریبی جیره غذایی……………………………………………………………………………………
جدول ۳-۱ شاخص های رشد بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰………………
جدول ۳-۲ شاخص های رشد بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰ …………………
جدول ۳-۳ شاخص های تغذیه ای بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰………….
جدول ۳-۴ شاخص های تغذیه ای بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰ ………..
جدول ۳-۵ آنالیز لاشه بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز۴۰……………………………
جدول ۳-۶ آنالیز لاشه بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰…………………………..
جدول ۳-۷ فاکتورهای خونی بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰………………..
جدول ۳-۸ فاکتورهای خونی بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰…………….
صفحه
۵
۲۹
۳۸
۳۹
۴۱
۴۲
۴۴
۴۵
۵۰
۵۰

فهرست اشکال

عنوان
صفحه
شکل۱-۱- الگوهای آرمانی جبران رشد

دانلود مقاله با موضوع نمونه برداری، عوامل محیطی، رنگین کمان

شکل ۳-۵ مقایسه میزان غذای مصرفی کل دوره در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰
آنالیز لاشه
اثرات تیمارهای مختلف گرسنگی و غذادهی بر ترکیبات لاشه و مقایسه ی آن با ترکیبات لاشه وسط آزمایش و پایان آزمایش در جدول ۳-۵ و ۳-۶ خلاصه شده است. همانگونه که داده های جدول نشان می دهد در وسط آزمایش هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) از نظر میزان رطوبت، کربوهیدرات و خاکستر لاشه بین گروه شاهد و تیمارها مشاهده نشد. در پایان آزمایش نیز میزان چربی، رطوبت، خاکستر و انرژی هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) بین گروه شاهد وتیمارها نشان ندادند. اما میزان پروتئین لاشه در روز ۴۰ بین گروه شاهد و تیمار ۱ و ۲ اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان داد. همچنین بین تیمار ۱ و تیمار ۳ نیز از نظر میزان پروتئین اختلاف معنی دار (P 0/05) بود. در روز ۸۰ میزان پروتئین لاشه بین گروه شاهد و تیمارهای ۱ ، ۲ و ۳ اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان داد. از نظر میزان فیبر در روز ۴۰ بین تیمار ۱ با گروه شاهد و تیمار ۳ و در روز ۸۰ بین تیمار ۳ با گروه شاهد وتیمارهای ۱ و ۲ اختلاف معنی دار (P 0/05) مشاهده شد. چنین روندی در روز ۸۰ برای کربوهیدرات لاشه نیز مشاهده شد. میزان چربی لاشه در روز ۴۰ در گروه شاهد بالاتر از سایر تیمارها بود اما تنها با تیمار ۱ و ۲ اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان داد. اما در پایان آزمایش این اختلاف معنی دار برداشته شد و ماهیان تیمارهای ۱ و ۲ از نظر میزان چربی به گروه شاهد رسیدند. از نظر میزان انرژی لاشه نیز تنها در روز ۴۰ بین گروه شاهد وتیمار ۲ اختلاف معنی دار (P 0/05) مشاهده شد. هرچند که در پایان آزمایش بین تیمار ۳ و تیمار ۱ اختلاف معنی دار (P 0/05) بود اما این اختلاف بین تیمارها و گروه شاهد وجود نداشت. شکل های ۳-۶، ۳-۷ و ۳-۸ میزان پروتئین، چربی و انرژی لاشه تمام تیمارهای آزمایشی در تمام نمونه برداری های صورت گرفته در طول آزمایش را نشان می دهند.

جدول ۳-۵ آنالیز لاشه بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ (درصد وزن تر)
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شروع آزمایش
پارامتر
ac22/0± ۳۹/۱۴

ab48/0± ۴۴/۱۳
b44/0± ۰۵/۱۲
c76/0± ۲۲/۱۵
۸۴/۰± ۱۵
پروتئین
a00/0± ۴۶/۰

ab03/0± ۵۵/۰
b02/0± ۶۴/۰
a04/0± ۵۱/۰
۹۲/۳± ۵۰/۰
فیبر
۶۳/۰± ۰۹/۷۰

۵۹/۱± ۳۷/۷۳
۰۴/۱± ۷۲/۷۳
۳۸/۲± ۱۰/۶۹
۵۶/۲± ۰۴/۷۰
رطوبت
ab59/0± ۴۷/۳

b20/0± ۵۲/۲
b27/0± ۳۹/۳
a05/1± ۴۵/۵
۵۶/۰± ۷۳/۲
چربی
۶۲/۰± ۴۴/۴

۲۶/۰± ۷۵/۴
۲۹/۰± ۵۶/۳
۰۶/۰± ۱۳/۴
۱۱/۰± ۵۸/۳
خاکستر
۸۵/۰± ۱۳/۷

۹۹/۱± ۳۵/۵
۵۵/۱± ۶۱/۶
۷۴/۰± ۵۷/۵
۹۶/۱± ۸۷/۷
کربوهیدرات
ab03/0± ۸۵/۰

b06/0± ۶۶/۰
ab05/0± ۷۳/۰
a14/0± ۱
۸۱/۹± ۸۳/۰
انرژی(Kcal/g)
*حروف متفاوت در هر ردیف نشانه وجود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

جدول ۳-۶ آنالیز لاشه بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰ (درصد وزن تر)
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شروع آزمایش
پارامتر
b15/0 ±۰۱/۱۲
b56/0±۰ ۸۷/۱۴
b15/0± ۸۱/۱۴
a06/0± ۹۸/۱۵
۸۴/۰± ۱۵
پروتئین
b00/0± ۶۰/۰
a05/0± ۴۶/۰
a02/0± ۴۸/۰
a00/0± ۴۸/۰
۹۲/۳± ۵۰/۰
فیبر
۵۸/۰± ۹۴/۶۷
۵۳/۱± ۷۸/۶۸
۲۸/۰± ۲۷/۷۱
۲۸/۱± ۱۶/۷۰
۵۶/۲± ۰۴/۷۰
رطوبت
۴۸/۰± ۰۲/۷
۵۰/۰± ۶۴/۶
۸۶/۰± ۵۳/۵
۱۸/۰± ۸۹/۵
۵۶/۰± ۷۳/۲
چربی
۲۴/۱± ۷۵/۲
۱۸/۰± ۶۳/۳
۳۰/۱ ±۳۳/۳
۱۷/۰± ۶۱/۲
۱۱/۰± ۵۸/۳
خاکستر
b09/1± ۶۶/۹
a01/1± ۶۰/۵
a08/1 ±۵۵/۴
a52/1± ۸۶/۴
۹۶/۱± ۸۷/۷
کربوهیدرات
ac05/0± ۱۷/۱
a08/0± ۰۹/۱
ab04/0± ۹۵/۰
a04/0± ۰۴/۱
۸۱/۹ ±۸۳/۰
انرژی(Kcal/g)
*حروف متفاوت در هر ردیف نشانه وجود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

شکل ۳-۶- درصد پروتئین لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی

شکل ۳-۷- درصد چربی لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی

شکل ۳-۸- میزان انرژی لاشه تیمارهای مختلف آزمایشی
فاکتورهای خونی
نتایج مربوط به فاکتورهای خونی شامل غلظت هموگلوبین، درصد هماتوکریت و تعداد گلبول های سفید و قرمز در جدول ۳-۷ و ۳-۸ آمده است. همانگونه که داده های جدول نشان می دهد در روز ۴۰ هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) بین گروه شاهد وتیمارها در هیچ یک از فاکتورهای اندازه گیری شده مشاهده نمی شود، به جزء در تعداد گلبول های سفید که اختلاف معنی دار (P 0/05) بین گروه شاهد با تیمار ۱ و ۳ وجود دارد. با این حال میزان هموگلوبین یک روند کاهشی را نشان داد، به طوری که بیشترین میزان آن مربوط به گروه شاهد و کمترین میزان آن مربوط به تیمار ۳ است، هرچند که اختلاف ها معنی دار نمی باشد.
در پایان آزمایش نیز مشابه وسط آزمایش هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) بین گروه شاهد و تیمارها از نظر تعداد گلبول های قرمز مشاهده نشد. اما غلظت هموگلوبین در پایان آزمایش بین گروه شاهد با تیمار ۱ و ۲ اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان داد. روند کاهشی که در وسط آزمایش وجود داشت در پایان آزمایش پایدار نماند و بیشترین میزان هموگلوبین در گروه شاهد و کمترین میزان آن در تیمار ۱ می باشد. درصد هماتوکریت در پایان آزمایش اختلاف معنی داری (P 0/05) را بین گروه شاهد و هر سه تیمار ۱ ، ۲ و۳ نشان داد، اما از نظر عددی یک روند نامنظم را نشان می دهد. تعداد گلبول های سفید در پایان آزمایش برخلاف روز ۴۰ هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) بین گروه شاهد و تیمارها نشان نداد اما بین تیمار ۲ با تیمار ۱ و ۳ اختلاف معنی دار (P 0/05) وجود داشت. شکل های ۳-۹، ۳-۱۰ و ۳-۱۱ غلظت هموگلوبین و تعداد گلبول های سفید و قرمز تیمارهای مختلف در تمام نمونه برداری های صورت گرفته در طول آزمایش را نشان می دهند.
همانگونه که در شکل ۳-۱۲ مشاهده می شود حجم متوسط گلبولی به عنوان یکی از شاخص های گلبول قرمز در روز ۴۰ و ۸۰ بین گروه شاهد و تیمارها اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان نداد.

جدول ۳-۷ فاکتورهای خونی بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
پارامتر
۲۹/۰± ۰۷/۳

۳۷/۰± ۸۳/۲
۳۲/۰± ۹۵/۲
۱۴/۰± ۳۸/۳
غلظت هموگلوبین(g/dl)
۰۳/۲± ۸۳/۲۰

۴۲/۱± ۶۶/۱۹
۳۰/۱± ۱۶/۱۷
۴۷/۱± ۶۶/۱۹
درصد هماتوکریت(%)
b0/1169± ۷۰۰۰

ab0/1711± ۳۳/۹۳۳۳
b7/1056± ۶۵۰۰
a6/1656±۶۷/۱۲۱۶۶
تعداد گلبول های سفید(mm3)
۵/۵۶۷۵± ۵۰۸۳۳۳

۸/۵۲۶۸± ۵۹۱۶۶۶
۱/۱۱۱۵± ۷۹۸۳۳۳
۰/۵۸۴۲± ۶۲۰۰۰۰
تعداد گلبول های قرمز(mm3)
*حروف متفاوت در هر ردیف نشانه وجود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)
جدول ۳-۸ فاکتورهای خونی بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در پایان آزمایش(روز ۸۰)
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
پارامتر
ab19/0± ۳۲/۳

b26/0± ۰۷/۳
b21/0± ۵۶/۲
a15/0 ±۸۷/۳
غلظت هموگلوبین(g/dl)
a51/0± ۲۳

a16/1± ۱۶/۲۲
b54/0± ۱۶/۲۰
a42/0± ۶۶/۲۲
درصد هماتوکریت(%)
۷۷/۱۷۱۸± ۱۴۲۶۴

۹۹/۲۴۰۳± ۲۴۷۵۰
۲۳/۱۰۰۶± ۱۴۲۵۰
۰۶/۲۷۱۰±۳۳/۱۹۳۳۳
تعداد گلبول های سفید(mm3)
ac77/7387± ۶۱۳۳۳۳

ab46/6190± ۶۰۵۰۰۰
ac59/4707± ۷/۵۴۱۶۶۶
a78/2431±۳/۴۹۳۳۳۳
تعداد گلبول های قرمز(mm3)
*حروف متفاوت در هر ردیف نشانه وجود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

شکل ۳-۹- غلظت هموگلوبین تیمارهای مختلف آزمایشی

شکل ۳-۱۰- تعداد گلبول های سفید تیمارهای مختلف آزمایشی

شکل ۳-۱۱- تعداد گلبول های قرمز تیمارهای مختلف آزمایشی

شکل ۳-۱۲ مقایسه حجم متوسط گلبولی تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰

فصل چهارم
بحث

بسیاری از ماهیان برخلاف برخی موجودات در سراسر زندگی خود به رشد ادامه می دهند و رشد آن ها متوقف نمی شود. بنابراین، رشد یکی از جنبه های بیولوژیک ماهی است که بیش از سایر مباحث مورد مطالعه قرار گرفته است. زیرا رشد شاخص خوبی برای تعیین سلامت افراد یک جمعیت و جمعیت های ماهیان است (ستاری،۱۳۸۱). رشد سریع، نشان دهنده وفور غذا و وجود سایر شرایط مطلوب است. در صورتی که رشد کند احتمالاً درست عکس این قضیه را نشان می دهد. میزان رشد تا حد زیادی متغییر است و به میزان زیاد بستگی به عوامل محیطی(دمای آب، میزان اکسیژن محلول، آمونیاک، شوری و طول دوره نوری) دارد و علاوه بر این عواملی که با فاکتورهای مذکور کنش متقابل دارند (میزان رقابت، مقدار و کیفیت غذای بلعیده، سن و وضعیت بلوغ ماهی) نیز میزان رشد را تحت تاثیر قرار می دهند Millward, 1989; Jobling, 1994)).
شاخص های رشد
در تحقیق حاضر طبق نتایج جدول ۳-۱ و ۳-۲ در هیچ کدام از تیمارها اختلاف معنی داری (P 0/05) بین ماهیانی که دوره های گرسنگی و غذادهی را تجربه کردند با ماهیان گروه شاهد که تا حد سیری تغذیه شدند از نظر وزن وسط آزمایش، نرخ رشد ویژه، افزایش وزن بدن و ضریب چاقی پس از ۸۰ روز مشاهده نشد. تنها پارامتری که در پایان آزمایش اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان داد، وزن نهایی بود که به صورت معنی داری (P 0/05) در گروه شاهد بالاتر از تیمار ۲ بود. با توجه به عدم اختلاف وزنی بین ماهیان با محرومیت غذایی در پایان آزمایش می توان چنین استنباط کرد که ماهیان توانایی سازگاری با این شرایط (دوره های گرسنگی و غذادهی) را داشته اند (& Blake, 1990 Quinton). به عبارتی وقتی که ماهیان دچار محرومیت غذایی می شوند در ابتدا کاهش وزن نشان می دهند اما بعد از غذادهی مجدد خیلی زود سازش می یابند و سپس افزایش وزن نشان می دهند (Ali et al., 2003). نتایج تحقیق حاضر با نتایج برخی از مطالعات صورت گرفته هم راستا است. Nikki و همکاران (۲۰۰۴) با اعمال گرسنگی ۲، ۴ و ۸ روز و غذادهی مجدد به میزان چهار برابر بر روی قزل آلای رنگین کمان گزارش دادند که تیمار ۸ روز گرسنگی از نظر وزن اختلاف معنی دار (P 0/05) را با گروه شاهد و سایر تیمارها نشان داد. در تحقیقی که توسط Wang و همکاران (۲۰۰۰) بر روی تیلاپیای دورگه صورت گرفت، گزارش کردند که در پایان آزمایش اختلاف معنی دار (P 0/05) بین گروه شاهد با تیمارهای ۲ هفته و ۴ هفته گرسنگی مشاهده شد و تیمار ۱ هفته گرسنگی تنها از نظر عددی کمتر از گروه شاهد بود. نظرات متفاوتی نیز برخلاف یافته های این تحقیق بیان گردیده است به عنوان مثالHeide و همکاران (۲۰۰۶) با تحقیق بر روی کفشک ماهی (Hippoglossus hippoglossus) و Zhu و همکاران (۲۰۰۴) در ماهی حوض و گربه ماهی پوزه دار چینی گزارش کردند که بین گروه شاهد با تمام تیمارها

دانلود مقاله با موضوع نمونه برداری، شاخص قیمت، نرم افزار، ماهیت کار

(AOAC, 1995) و حداقل با سه تکرار اندازه گیری شد. میزان رطوبت از طریق خشک کردن نمونه ها در آون در دمای c ?105 به مدت ۲۴ ساعت تا رسیدن به وزن ثابت تعیین گردید. خاکستر بوسیله ی سوزاندن نمونه ها در کوره الکتریکی (Muffle furnace) در دمایc ?550 به مدت ۱۲ ساعت محاسبه گردید. انرژی خام به وسیله ی دستگاه بمب کالری متری مدل Gallenkamp Auto Bomb اندازه گیری شد. میزان پروتئین خام با ضرب محتوای نیتروژن نمونه در ضریب ۲۵/۶ و به روش کجلدال (BAP40, Germany) اندازه گیری شد. چربی از طریق حل کردن در کلروفرم و متانول استخراج شد و میزان چربی به روش سوکسله (Boher, Germany) تعیین شد. میزان فیبر خام از طریق هضم اسیدی و هضم قلیایی و سوزاندن نمونه های خشک شده در دمایc ?550 به مدت ۱۲ ساعت محاسبه گردید (HT, 1043, Sweden).

شکل ۲-۴- زمان های نمونه برداری لاشه و خون۴۲
۲-۱۰- آنالیز پارامترهای خونی
در ابتدا، وسط و پایان آزمایش مطابق شکل ۲-۴، بعد از گرسنگی و غذادهی مجدد دو نمونه از هر تانک به طور تصادفی انتخاب (در مجموع شش نمونه از هر تیمار) گردید. نمونه های خونی از سیاهرگ دمی واقع در انتهای باله ی مخرجی و با استفاده از سرنگ cc2 گرفته شد و به منظور مطالعات خون شناسی در تیوب های آغشته به هپارین به آزمایشگاه بخش هماتولوژی انستیتو تحقیقات بیبن المللی ماهیان خاویاری منتقل گردید و بلافاصله فاکتورهای خونی شامل مقادیر WBC، RBC، هموگلوبین و درصد هماتوکریت اندازه گیری و محاسبه شد (Houston, 1990). برای تعیین میزان هماتوکریت از روش میکروهماتوکریت استفاده گردید. ابتدا بیش از دو سوم لوله موئینه هپارینه از خون منعقد نشده پر و یک طرف لوله با خمیر مخصوص بسته شد. سپس لوله ها را درون دستگاه سانتریفوژ میکروهماتوکریت قرار داده و پس از سپری شدن ۳ دقیقه با دور (rpm)5000 مقدار هماتوکریت به وسیله صفحه مدرج مخصوص قرائت شد.
برای تعیین مقدار هموگلوبین از روش سیانومت هموگلوبین استفاده گردید . مقدار ۲۰ میکرو لیتر خون منعقد نشده با ۵۰ میلی لیتر محلول درابکین مخلوط شده و ۱۰-۵ دقیقه در محیط تاریک قرارداده شد (روش Cyanmethemoglobin). سپس بوسیله اسپکتروفتومتر در طول موج ۵۴۰ نانومتر مقدار جذب را قرائت کرده و در ضریب ۸/۳۶ ضرب کرده تا مقدار هموگلوبین نمونه مورد نظر به دست آید.
برای شمارش تعداد گلبول قرمز از پیپت های حباب دار(ملانژور) قرمز استفاده گردید. تعداد گلبول قرمز با استفاده از لام نئوبار بعد از رقیق سازی خون منعقد نشده با محلول ریس (رقت ۲۰۰/۱) شمارش شد. از مربع میانی (۵ خانه وسط) لام نئوبار برای شمارش گلبول قرمز استفاده و عدد بدست آمده در عدد۱۰۰۰۰ ضرب شد. تعداد گلبول های قرمز در یک میلی متر مکعب خون محاسبه گردید.
برای شمارش تعداد گلبول سفید از پیپت های حبابدار(ملانژور) سفید استفاده گردید. تعداد گلبول های سفید با استفاده از لام نئوبار بعد از رقیق سازی خون منعقد نشده با محلول ریس (رقت ۵۰/۱) شمارش شد. از۴ مربع کناری لام نئوبار برای شمارش گلبول سفید استفاده و عدد بدست آمده در عدد۵۰ ضرب شد. تعداد گلبول های سفید در یک میلی متر مکعب خون محاسبه گردید.
شاخص حجم متوسط گلبول قرمز (MCV) به صورت زیر محاسبه شد(Carvalho, 1994):
(حجم متوسط گلبولی)MCV= (Ht/RBC)*10
۲-۱۱- پردازش داده ها
ابتدا وضعیت داده ها با استفاده از آزمون کولموگورف- اسمیرنف برای نرمال بودن داده ها و آزمون Levene برای همگنی واریانس ها، بررسی شد. سپس از آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه ی تیمارها و در صورت معنی دار بودن به کمک آزمون Tukey و LSD مقایسات چندگانه صورت گرفت. آزمون ها در محیط نرم افزار SPSS (version 15) و در سطح خطای ۰۵/۰ انجام شد. هم چنین برای رسم نمودار از نرم افزار Excel استفاده شد.

فصل سوم
نتایج

در این تحقیق داده های مربوط به هر پارامتر در دو قسمت ارائه شده است. قسمت اول، داده های مربوط به روز ۴۰ آزمایش (وسط آزمایش) و قسمت دوم داده های مربوط به روز ۸۰ آزمایش (پایان آزمایش) می باشد. با توجه به ماهیت کار و تیمارهای که در آزمایش اعمال شده است (گرسنگی و غذادهی مجدد) بیشتر شدن مدت زمان آزمایش ممکن است بر روی بسیاری از پارامترها تاثیرگذار باشد و میزان آن ها را تغییر دهد. در این تحقیق روند برخی از پارامترها در روز ۴۰ با روند آن ها در روز ۸۰ تفاوت بسیار داشته است.
شاخص های رشد
نتایج مربوط به وزن اولیه، وزن وسط آزمایش، وزن نهایی، نرخ رشد ویژه، ضریب چاقی و افزایش وزن بدن در جدول ۳-۱ و ۳-۲ آمده است. ماهیان مورد آزمایش در این مطالعه از متوسط وزن اولیه ۸۳/۰± ۷۷/۱۹ گرم به وزن نهایی ۸۰/۶± ۴۳/۱۹۴ گرم رسیدند. همانگونه که داده های جدول نشان می دهند در نمونه برداری روز ۴۰ و روز ۸۰ هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) بین گروه شاهد و تیمارها در هیچ یک از پارامترهای اندازه گیری شده مشاهده نمی شود، به جزء در وزن نهایی پایان آزمایش که اختلاف معنی دار (P 0/05) بین گروه شاهد و تیمار ۲ وجود دارد. همان طور که در شکل ۳-۱ مشاهده می شود نرخ رشد ویژه از نظر عددی در وسط آزمایش و پایان آزمایش در گروه شاهد بالاتر از تیمارها است. ضریب چاقی در وسط آزمایش و پایان آزمایش روند نامنظمی را دنبال می کند و ببیشترین میزان آن در تیمار ۳ مشاهده می شود. گروه شاهد از نظر افزایش وزن بدن در وسط آزمایش بالاترین میزان را نسبت به سایر تیمارها و تیمار ۱ کمترین میزان را دارد اما پس از گذشت ۴۰ روز و در پایان آزمایش تیمار ۱ بالاترین میزان افزایش وزن بدن و گروه شاهد کمترین این میزان را دارد.

جدول ۳-۱ شاخص های رشد بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شاخص
۸۹/۰± ۲۶/۱۹

۶۹/۰± ۶۶/۱۸
۰۳/۱± ۳۵/۲۰
۸۳/۰± ۷۷/۱۹
وزن اولیه (گرم)
۹۸/۵± ۹۴/۵۴

۷۸/۴± ۲۱/۵۲
۳۹/۵± ۴۸/۵۰
۳۱/۵ ±۴۷/۵۶
وزن وسط آزمایش (گرم)
۷۸/۳±۶۸/۳۵
۵۴/۲±۵۵/۳۳
۰۷/۳±۱۳/۳۰
۳۲/۵±۷۰/۳۶
افزایش وزن بدن(گرم)
۴۸/۰± ۶۱/۲
۲۲/۰± ۵۶/۲
۰۶/۰± ۲۶/۲
۵۵/۰± ۶۲/۲
نرخ رشد ویژه (درصد در روز)
۰۱/۰± ۳۳/۰

۰۱/۰± ۳۱/۰
۰۱/۰± ۳۰/۰
۰۱/۰± ۳۳/۰
ضریب چاقی
*عدم وجود حروف در هر ردیف نشانه نبود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

جدول ۳-۲ شاخص های رشد بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شاخص
۸۹/۰± ۲۶/۱۹
۶۹/۰± ۶۶/۱۸
۰۳/۱± ۳۵/۲۰
۸۳/۰± ۷۷/۱۹
وزن اولیه (گرم)
ab99/15± ۷۹/۱۳۹
b04/14± ۱۲/۱۳۳
ab96/13± ۱۱/۱۴۵
a80/6± ۴۳/۱۹۴
وزن نهایی (گرم)
۵۷/۳۳±۵۳/۱۲۰
۷۸/۳۱±۴۶/۱۱۴
۵۵/۳۰±۷۶/۱۲۴
۴۲/۳۵±۶۶/۱۷۴
افزایش وزن بدن(گرم)
۱۶/۰± ۴۶/۲
۱۳/۰± ۴۵/۲
۰۹/۰± ۴۶/۲
۰۵/۰± ۸۶/۲
نرخ رشد ویژه (درصد در روز)
۰۳/۰± ۳۶/۰
۰۰/۰± ۳۰/۰
۰۳/۰± ۳۶/۰
۰۰/۰± ۳۱/۰
ضریب چاقی
*حروف متفاوت در هر ردیف نشانه وجود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

شکل ۳-۱ مقایسه نرخ رشد ویژه در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰

شکل ۳-۲ مقایسه افزایش وزن بدن در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰
شاخص های تغذیه ای
نتایج حاصل از تغذیه ماهیان با تیمارهای مختلف گرسنگی و غذادهی بر شاخص های تغذیه ای شامل ضریب تبدیل غذایی، نسبت بازده غذا، غذای مصرفی و نسبت بازده پروتئین در جدول ۳-۳ و ۳-۴ آمده است. همانگونه که داده های جدول نشان می دهند هیچ اختلاف معنی داری (P 0/05) در نمونه برداری وسط و پایان آزمایش بین گروه شاهد وتیمارها در هیچ یک از پارامترهای اندازه گیری شده مشاهده نمی شود. همانگونه که در جدول ۳-۳ مشاهده می شود ضریب تبدیل غذایی در وسط آزمایش در تیمار ۱ بالاتر از گروه شاهد و سایر تیمارها است اما در پایان آزمایش این پارامتر در گروه شاهد بالاتر از سایر تیمارها است. همانگونه که در شکل ۳-۳ مشاهده می شود پایین ترین ضریب تبدیل غذایی در طول آزمایش معادل ۱۶/۱ در روز ۸۰ و مربوط به تیمار ۳ و بالاترین ضریب تبدیل غذایی معادل ۲۵/۲ در روز ۴۰ و مربوط به تیمار ۱ می باشد. نسبت بازده غذا در پایان آزمایش یک روند افزایشی را نشان می دهد به طوری که کمترین میزان آن در گروه شاهد و بیشترین میزان آن در تیمار ۳ مشاهده می شود. چنین روندی برای نسبت بازده پروتئین در پایان آزمایش نیز مشاهده شد. مشابه این حالت میزان مصرف غذا در ماهیان یک روند افزایشی را هم در وسط و هم در پایان آزمایش نشان داد. همانگونه که در شکل ۳-۵ مشاهده می شود شاخص قیمت بین گروه شاهد و هیچ یک از تیمارها اختلاف معنی دار (P 0/05) نشان نداد. شاخص قیمت در روز ۴۰ روند نامنظمی را داشت اما در روز ۸۰ یک روند کاهشی را نشان داد طوری که بیشترین میزان آن معادل ۴۶۹۲ ریال در گروه شاهد و کمترین میزان آن معادل ۲۵۹۶ ریال در تیمار ۳ است.

شکل ۳-۳ مقایسه شاخص قیمت در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰
جدول ۳-۳ شاخص های تغذیه ای بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۴۰
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شاخص
۵۳/۰± ۴۴/۱

۹۸/۰± ۲۱/۲
۳۱/۰± ۲۵/۲
۱۵/۰± ۶/۱
ضریب تبدیل غذایی
۵۵/۲۹± ۸۰

۰۵/۲۵± ۳۷/۵۶
۲۷/۶± ۱۴/۴۵
۹۴/۵± ۸۶/۶۲
نسبت بازده غذا
۱۶/۰± ۲۷/۹
۲۷/۰± ۲۶/۹
۲۰/۰±۲۴/۹

۱۹/۰±۰۸/۹

غذای روزانه مصرفی (گرم)
۶۵/۰± ۷۸/۱

۵۵/۰± ۲۵/۱
۱۴/۰± ۱
۱۳/۰± ۴/۱
نسبت بازده پروتئین
*عدم وجود حروف در هر ردیف نشانه نبود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)
جدول ۳-۴ شاخص های تغذیه ای بچه تاس ماهیان سیبری در تیمارهای مختلف در روز ۸۰
تیمار۳

تیمار۲
تیمار۱
کنترل
شاخص
۰۸/۰± ۱۶/۱
۴۲/۰± ۴/۱
۳۴/۰± ۶/۱
۱۶/۰± ۱۱/۲
ضریب تبدیل غذایی
۵۰/۶± ۸۶
۸۲/۲۳± ۵۸/۷۸
۹۴/۱۳± ۳۳/۶۵
۵۶/۳± ۸۵/۴۷
نسبت بازده غذا
۰۹/۰± ۱۳/۱۴
۱۶/۰±۸۳/۱۳
۳۹/۰± ۶۱/۱۳
۲۰/۰± ۵۴/۱۳
غذای روزانه مصرفی (گرم)
۱۴/۰± ۹۱/۱
۵۳/۰± ۷۵/۱
۳۱/۰± ۴۵/۱
۰۷/۰± ۰۶/۱
نسبت بازده پروتئین
*عدم وجود حروف در هر ردیف نشانه نبود اختلاف معنی دار بین گروه های آزمایشی است. (P 0/05) (Mean± S.E)

شکل ۳-۴ مقایسه ضریب تبدیل غذایی در تیمارهای مختلف در روز ۴۰ و ۸۰

دانلود مقاله با موضوع شاخص قیمت، ذخیره سازی، جمع آوری اطلاعات، اطلاعات مربوط

های آماری در زمینه ی رشد جبرانی انجام دادند.
رحیمی و همکاران در سال ۱۳۸۹ اثر محرومیت غذایی و غذادهی مجدد را بر عملکرد رشد و هورمون های تیروئیدی قزل آلای رنگین کمان بررسی کردند. در این تحقیق آن ها بیان کردند که در پایان آزمایش تیمارهای ۲، ۳ و ۴ هفته گرسنگی به طور معنی دار وزن پایین تر از گروه شاهد را نشان دادند.

فصل دوم
مواد و روش ها

۲-۱- محل و مدت انجام تحقیق
کلیه مراحل عملی و اجرایی این تحقیق از شهریور ماه تا دی ماه ۱۳۸۸ در بخش تکثیر و پرورش و فیزیولوژی و بیوشیمی انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری دکتر دادمان و در قالب طرح تحقیقاتی مصوب دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر به انجام رسید. همچنین مراحل آنالیز لاشه در آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی رازی شیراز و مراحل آنالیزهای آماری در دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر انجام گردید.
۲-۲- جیره ی غذایی آزمایش
غذای مورد استفاده در این آزمایش در بخش غذاسازی انستیتو ساخته شد. پس از تهیه مواد اولیه جیره شامل آرد ماهی و پودر گوشت (منبع پروتئین جانوری)، کنجاله سویا (منبع پروتئین گیاهی)، آرد گندم و مخمر (منبع کربوهیدرات) و تهیه وسایل و لوازم مورد نیاز جهت ساخت پلت غذایی، ساخت خوراک شروع شد. ابتدا مواد اولیه مورد نیاز با استفاده از ترازوی دیجیتال با دقت یک گرم توزین شد. سپس مواد اولیه وزن شده کاملاً با هم مخلوط شدند. پس از آن همراه با مکمل معدنی ۳۲ به مدت ۲۰ دقیقه با استفاده از مخلوط کن کاملاً با هم مخلوط شدند. سپس روغن سویا (منبع چربی گیاهی) و روغن ماهی (منبع چربی حیوانی)، همراه با مکمل ویتامینی۳۳ به این ترکیبات اضافه گردیدند و مجدداً این ترکیبات به مدت ۱۵ دقیقه مخلوط شدند. در نهایت آب گرم (به میزان ۲۵ درصد) جهت تامین رطوبت لازم و شکل گیری به مخلوط اضافه شد و مواد حاصل دوباره با هم کاملاً مخلوط شده و در نهایت غذا توسط دستگاه پلت زن (CPM, U.S.A) به صورت پلت هایی به قطر ۵/۲ میلی متر در آمد و به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت خشک شوند (Kaushik et al., 1995; Webster et al., 1997;). مقداری از جیره غذایی جهت آنالیز ترکیبات بیوشیمیایی(AOAC, 1995) شامل پروتئین خام، چربی خام، فیبر، خاکستر، کربوهیدرات، رطوبت و انرژی (به روش بمب کالریمتر) به آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی رازی شیراز ارسال شد که نتایج آن در جدول ۲-۱ آمده است.
جدول ۲-۱ تجزیه تقریبی جیره غذایی (درصد وزن خشک)
پروتئین خام (%) ۸/۴۴
چربی خام (%) ۰۹/۱۸
فیبر (%) ۱۷/۱
خاکستر (%) ۲۸/۱۰
کربوهیدرات (%) ۳۵/۱۸
رطوبت (%) ۳۱/۷
انرژی قابل هضم (Kcal /g) 37/3
جیره غذایی پس از خشک شدن در داخل ظرف های درب دار پلاستیکی غیر قابل نفوذ ۲۰ کیلوگرمی در داخل یک انبار خنک و به دور از نور خورشید بر روی یک سکوی چوبی به ارتفاع ۲۵ سانتی متر نگهداری شد.
۲-۳- طراحی سیستم آزمایشی
در این آزمایش از ۱۲ تانک فایبر گلاس مدور ۵۰۰ لیتری استفاده گردید. حجم آب موجود در تانک ها در طول مدت آزمایش ۴۰۰ لیتر و جریان آب با دبی تقریباً ۷۵/۴ لیتر در دقیقه برقرار بود. هر تانک با استفاده از یک سنگ هوا، هوادهی شد و سیستم خروجی آنها طوری طراحی گردید که حجم و ارتفاع آب در تمام مخازن یکسان و قابل کنترل بود. بدین منظور در وسط هر تانک از یک لوله پلیکا با ارتفاع مشخص (۴/۳۷ سانتی متر) و یکسان بعنوان سیستم خروجی استفاده گردید (شکل ۲-۱).

شکل۲-۱- تجهیزات انجام آزمایش
تانک ها در یک محیط سرپوشیده قرار داشتند و به صورت کاملاً تصادفی۳۴ بین تیمارها تقسیم شدند. شرایط نگهداری ماهیان طوری طراحی گردید که تانک ها از تابش مستقیم نور خورشید محافظت می شدند و سایر پارامتر های محیطی بطور مستقیم تحت تاثیر شرایط محیط قرار داشت، تناوب نوری در زمان انجام تحقیق به صورت طبیعی استفاده گردید و بین ۱۲-۱۰ ساعت روشنایی و ۱۲- ۱۰ ساعت تاریکی متغیر بود.
منبع آب سالن تکثیر و پرورش از رودخانه سفید رود تامین گردید که توسط سیستم آبرسانی از رودخانه وارد استخر ذخیره سازی به وسعت ۴ هکتار و عمق ۵/۳ تا ۴ متر گردید. پس از ته نشین شدن مواد زائد، آب به صورت پمپاژ وارد سوله شد و در نهایت از طریق شبکه های آب رسانی در تانک ها توزیع شد. سیستم آبرسانی طوری طراحی گردید که آب به صورت دوشی وارد هر تانک گردید.
۲-۴- تیمار بندی و ذخیره سازی
۲۳۰ قطعه بچه ماهیان از مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید بهشتی به بخش تکثیر و پرورش انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری دکتر دادمان منتقل شدند. سپس به مدت ۱۰ روز در تانک های ذخیره (به حجم ۳m2) نگهداری شدند. در این مدت بچه ماهیان به وسیله ی غذای کنستانتره (ساخته شده توسط بخش غذاسازی انستیتو تحقیقات ماهیان خاویاری) در چهار مرحله و در ساعت های ۸ ،۱۲، ۱۶، ۲۰ تا حد سیری تغذیه شدند. در شروع آزمایش تعداد ۱۸۰ قطعه ماهی با میانگین وزن ۵/۱ ±۵۱/۱۹ گرم و طول ۸/۱±۰۶/۱۹ سانتی متر انتخاب شدند. بچه ماهیان ابتدا در یک طرح کاملاً تصادفی بین ۱۲ تانک فایبر گلاس توزیع شدند (۱۵ قطعه ماهی به ازاء هر تانک). به منظور بررسی اثرات دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد بر روی عملکرد رشد، تغذیه، ترکیبات شیمیایی بدن و هم چنین فاکتورهای خونی چهار تیمار با سه تکرار در نظر گرفته شد(شکل ۲-۲). تیماربندی این آزمایش برگرفته از مطالعهNikki و همکاران (۲۰۰۴) به ترتیب ذیل است :
یک تیمار مربوط به گروه شاهد بود که در تمام مدت آزمایش تا حد سیری تغذیه شد و سه تیمار دیگر به ترتیب ۲، ۴ و ۸ روز گرسنگی را تحمل کردند. سپس هر یک از گروه ها تا حد سیری تغذیه شدند. طول دوره تغذیه مجدد چهار برابر بلندتر از دوره های گرسنگی بود بدین معنا که :
تیمار اول (T1) : ماهیان ۲ روز گرسنگی را تحمل کردند و ۴ برابر آن یعنی ۸ روز تغذیه شدند و این سیکل تا پایان آزمایش تکرار شد.
تیمار دوم (T2) : ماهیان ۴ روز گرسنگی را تحمل کردند و ۴ برابر آن یعنی ۱۶ روز تغذیه شدند و این سیکل تا پایان آزمایش تکرار شد.
تیمار سوم (T3) : ماهیان ۸ روز گرسنگی را تحمل کردند و ۳۲ روز تغذیه شدند و این سیکل تا پایان تکرار شد.

شکل ۲-۲- تیماربندی آزمایش
۲-۵- غذادهی
غذادهی در حد سیری و به صورت دستی در چهار نوبت در ساعات ۰۰: ۰۸ ، ۱۲:۰۰ ، ۱۶:۰۰ و ۲۰:۰۰ انجام گردید. میزان غذای مورد استفاده در هر وعده برای هر تانک با استفاده از ترازوی دیجیتال با دقت ۱/۰ گرم (Company A & D, Japan) اندازه گیری شد. غذا در کناره ی تانک ها توزیع شد. به منظور توزیع یکنواخت غذا ، کاهش تلاطم آب و افزایش زمان ماندگاری غذا در آب در طول مدت غذادهی جریان آب و هوادهی در تانک ها قطع گردید و پس از ۲۰ دقیقه مجدداً جریان آب برقرار شد و هوادهی انجام گرفت. همچنین تانک های نگهداری ماهیان به طور مرتب تمیز گردیدند. این کار یک ساعت پس از هر نوبت غذادهی صورت گرفت.
۲-۶- اندازه گیری کیفیت آب
ویژگیهای آب شامل درجه حرارت و اکسیژن محلول به صورت روزانه و pH به صورت هفتگی اندازه گیری و اطلاعات آنها ثبت گردید. برای اندازه گیری این فاکتورها از دستگاه اکسیژن متر، pH متر و دماسنج دیجیتال قابل حمل (WTW, Germany) استفاده گردید. دما بر حسب درجه سانتی گراد و اکسیژن محلول بر حسب l / mg اندازه گیری شد.

۲-۷- جمع آوری اطلاعات مربوط به رشد و تغذیه
در تمام تیمارها زیست سنجی از ماهیان هر ۲۰ روز یکبار انجام گردید، به جز تیمار سوم که در پایان دوره های گرسنگی (روزهای ۸ و ۴۸) و پایان دوره های غذادهی (روزهای ۴۰ و ۸۰) زیست سنجی انجام گرفت در عملیات زیست سنجی از داروهای بیهوشی استفاده نشد و سعی گردید تا حد امکان از آسیب رسیدن به ماهیها جلوگیری شود. قبل از انجام زیست سنجی سطح آب تانک ها تا حدود ۱۰ سانتی متر پایین آورده شد. سپس همه ماهیان موجود در هر تانک خارج شده و به سطل مخصوص بیومتری منتقل شدند. وزن همه ی ماهیان با استفاده از ترازوی دیجیتال با دقت ۱ گرم و طول کل با استفاده از تخته ی بیومتری با دقت ۱/۰ سانتی متر اندازه گیری شد (شکل ۲-۳).

شکل ۲-۳- زیست سنجی ماهیان
۲-۸- بررسی پارامترهای رشد و تغذیه
پس از هر زیست سنجی شاخص های رشد شامل افزایش وزن بدن (WG)، نرخ رشد ویژه (SGR%)، ضریب چاقی (CF%) و شاخص های تغذیه نظیر ضریب تبدیل غذایی (FCR)، نسبت بازده غذایی (FER) و نسبت بازده پروتئین (PER) و شاخص قیمت (PI) با استفاده از فرمول های زیر محاسبه شدند (Marcouli et al., 2006; Abdelghany & Ahmad, 2002):
میانگین وزن اولیه بدن- میانگین وزن نهایی بدن =۳۵ افزایش وزن (وزن تر)
کل روزهای پرورش/۱۰۰× (وزن اولیه بدن ln – وزن نهایی بدن ln) =36 نرخ رشد ویژه
۳(میانگین طول نهایی بدن) / ۱۰۰ × میانگین وزن نهایی بدن =۳۷ ضریب چاقی
۱۰۰× غذای مصرف شده/ افزایش وزن =۳۸ بازده غذایی
پروتئین مصرف شده/ افزایش وزن =۳۹ بازده پروتئین
افزایش وزن/ غذای مصرف شده =۴۰ ضریب تبدیل غذایی
قیمت یک کیلو گرم غذا × ضریب تبدیل غذایی =۴۱ شاخص قیمت
۲-۹- آنالیز تقریبی ترکیبات لاشه
در ابتدا، وسط و پایان آزمایش مطابق شکل ۲-۴، بعد از گرسنگی و غذادهی مجدد یک نمونه از هر تانک به طور تصادفی انتخاب (در مجموع سه نمونه از هر تیمار) گردید. سپس نمونه های هر تیمار آسیاب و همگن شدند و جهت آنالیز لاشه با استفاده از یخ خشک به آزمایشگاه (آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی رازی شیراز) ارسال گردیدند و تا زمان آزمایش در دمای ۸۰- درجه نگهداری شدند.
ترکیبات لاشه شامل پروتئین خام، چربی، خاکستر، فیبر، انرژی و رطوبت در آزمایشگاه بر اساس روش های بیان شده در استاندارد متد

دانلود مقاله با موضوع آبزی پروری، رنگین کمان، اروپای غربی، فیزیولوژی

اعضای خانواده های شیرونومیده۲۹، تریکوپترا۳۰ و افمروپترا۳۱ و همچنین بقایای سخت پوستان مخصوصاًPontoporeia affinis و Mysis oculata تشکیل می دهند. شدت تغذیه در این گونه بالا و شاخص پُری معده ممکن است به ۲۱۲ % برسد. در سیستمهای پرورشی، ترکیب غذایی مختلف است. ماهی چرخ شده جزء مهمی از غذا (حدود ۵۰ % ترکیب غذا ) را تشکیل می دهد. در اروپای غربی جهت تغذیه این ماهیان عمدتاً از غذاهای تجاری استفاده می کنند (شبیه به انواعی که در پرورش قزل آلا استفاده می شود). با توجه به رفتار تغذیه ای تاسماهیان، استفاده از پلتهای با قابلیت دوام و پایداری بالا در آب مناسبتر است. میزان غذادهی در مناطق مختلف متفاوت است. مثلاً در اروپای غربی این میزان ۵/۱ – ۱ % وزن بدن و در جمهوری فدراتیو روسیه ۴% وزن بدن است (‌Holcik, 1989). حداقل نیاز پروتئینی برای حصول حداکثر رشد و نمو در تاسماهی سیبری تقریبا ۴۰ % است (Moore et al., 1988).
۱-۱۲- رشد
سرعت رشد این گونه در محیط های طبیعی بسته به شرایط حاکم بسیار متفاوت است. بیشترین سرعت رشد مربوط به رودخانه اُب و دریاچه بایکال است. بطور کلی سرعت رشد این گونه با حرکت از بخشهای غربی به سمت نواحی شرقی شدیداً کاهش می یابد. تمامی محققین بر این باورند که سرعت رشد این گونه در هر دو جنس نر و ماده یکسان است. پس از انتقال این ماهی به حوضه های آبی اروپا سرعت رشد آن به شدت افزایش یافته است. در بین تاسماهیانی که در آبهای گرم پرورش می یابند پتانسیل رشدی خاصی وجود دارد. این قابلیت در شرایطی است که نوسانات سالیانه دما بین ۱۰ درجه سانتیگراد در زمستان و ۳۰ – ۲۵ درجه سانتیگراد در تابستان باشد. متوسط وزن بدن در تاسماهیان رشد یافته در شرایط پرورشی نسبت به انواع مشابه در آبهای طبیعی ممکن است تا ۱۰ برابر بیشتر باشد (‌Holcik, 1989).
۱-۱۳- اهمیت اقتصادی تاس ماهی سیبری
تاس ماهی سیبری از دهه ی ۱۹۴۰ به دلیل انعطاف پذیری بالا نسبت به شرایط محیطی و پرورشی، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. در دهه ۱۹۵۰ آزمایشهایی برای معرفی این گونه به محیط آبهای باز (دریای بالتیک) یا مکان های بسته (دریاچه ها) انجام گرفت (FAO, 2009).
پرورش این گونه در شوروی سابق در دهه ی ۱۹۷۰ شروع شد. در این زمان اولین گروه از والدینی که از رودخانه لنا سرچشمه گرفته بودند به عنوان یک مدل زیستی وارد فرانسه شدند. از آن پس پراکنش این گونه سرعت گرفت و علاوه بر روسیه (کشور مبدا) در اروپا (بلژیک, فرانسه, ایتالیا, آلمان, هلند و اسپانیا), آمریکا (ایالات متحده و اروگوئه) و آسیا (چین) نیز شناخته شد. حضور آن به میزان زیادی در کشور های دیگر حداقل در مقیاس آزمایشی احتمال می رود (شکل ۱-۴) (FAO, 2009). به صورت کلی این گونه چشم انداز خوبی را برای آبزی پروری در اروپا ایجاد کرده است (Steffen et al., 1990; Williot et al., 2001).

شکل ۱-۴- تولید جهانی تاس ماهی سیبری حاصل از فعالیت های آبزی پروری (FAO, 2009)
این گونه روند رشد خوبی را در انواع سیستم های تولید و در تانک ها با اندازه و شکلهای مختلف نشان داده است (Williot et al., 1993). مزیت دیگر این گونه امکان دستیابی به رسیدگی جنسی در اسارت می باشد (Ronayi et al., 1989; Ronayi et al., 1990). نتایج تحقیقات اولیه بر تغذیه و فیزیولوژی غذایی تاس ماهی سیبری آینده ای روشن را وعده داده است (Dabrowski et al., 1985; Medal & Kaushik, 1989; Williot et al., 2001).
این گونه همچنین نسبت به دیگر گونه ها نظیر قزل آلا درجات بالاتری از تغییرات پارامترهای کیفی آب را تحمل می کند (Williot et al., 1993). از پرورش تاس ماهی سیبری در استخرهای طراحی شده برای قزل آلا نتیجه گیری شده است که این گونه قادر به رشد مناسب در واحدهای پرورشی با اکسیژن محلول نسبتاً پایین و غلظت بالای آمونیاک می باشد (Koksal et al., 2000). علاوه بر این نظر می رسد که این گونه قادر به تحمل تراکم بالای ذخیره سازی نیز می باشد (زارع، ۱۳۸۶Koksal et al., 2000; ). به عقیده یPyka & Kolman (1997) به نظر می رسد رشد بهتر تاس ماهی سیبری در آبهای اروپا، به دلیل دمای بالاتر آبهای آن منطقه در مقایسه با محیط بومی زندگی این گونه باشد.
این گونه در اواخر اسفند ماه سال ۱۳۸۳ در راستای فراهم نمودن بانک ژنی تمام گونه های تاسماهیان که در راس آنها ۵ گونه دریای خزر (فیلماهی، تاسماهی ایرانی، تاسماهی روسی، ازون برون و شیپ) قرار دارند، از کشور مجارستان وارد ایران شد. شاید از دلایل انتخاب این گونه از بین انواع گونه های ساکن مناطق آبی جهان، قابلیتهای ویژه در این گونه باشد که سبب شده بعنوان یک گونه مناسب پرورشی جهت معرفی به منابع آبی جدید و برای اهداف آبزی پروری مورد توجه قرار بگیرد. طبیعی است که قبل از هر اقدامی در زمینه پرورش این گونه و سازگار کردن آن به سیستمهای پرورشی ایران بایستی مطالعاتی پایه بر روی رشد، تغذیه و فیزیولوژی آن انجام گیرد. مطالعاتی بر روی این گونه صورت گرفته است ازجمله: زارع و همکاران و حسن علی پور و همکاران در سال ۱۳۸۶ بر روی استرس تراکم و عزیزیان و همکاران و ابراهیمی و همکاران در سال ۱۳۸۸ بر روی تغذیه این گونه مطالعاتی انجام داده اند.

۱-۱۴- پیشینه تحقیق
در زمینه ی رشد جبرانی بر روی گونه Acipencer baerii مطالعاتی صورت نگرفته است. مطالعات صورت گرفته در زمینه ی رشد جبرانی بر روی سایر گونه ها به شرح ذیل می باشد:
Jobling و همکاران در سال ۱۹۹۴ دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد را بر روی ماهی کاد اقیانوس اطلس بررسی کردند. این محققین بیان کردند ماهی کاد بعد از غذادهی مجدد رشد جبرانی را همراه با احیاء سریع و کامل وزن بدن نشان دادند.
Hayward و همکاران در سال ۱۹۹۷ رشد جبرانی را در هیبرید خورشید ماهی مورد مطالعه قرار دادند. آن ها با اعمال دوره های گرسنگی کوتاه مدت ۲، ۴، ۶، ۱۰ و ۱۴ و متعاقب آن غذادهی مجدد گزارش دادند که هیبرید خورشید ماهی جبران بیش از حد را نشان داد چرا که وزن بدن در تیمارهای با محرومیت غذایی نسبت به گروه شاهد بالاتر بود.
Wang و همکاران در سال۲۰۰۰ رشد جبرانی را در هیبرید تیلاپیا بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که در هضم پذیری، کارایی غذا و پروتئین و کارایی نگهداری انرژی بین گروه های گرسنه مانده و گروه های شاهد در طول دوره تغذیه مجدد تفاوت قابل توجهی مشاهده نشد و همچنین در طول این دوره غذاگیری و نرخ رشد ویژه در گروه های گرسنه مانده بالاتر بود.
Gaylord & Gatlin در سال ۲۰۰۱ با تحقیق بر روی گربه ماهی روگاهی متوجه شدند که رشد جبرانی در پاسخ به رژیم غذایی محدود شده دیده می شود و همچنین به این نتیجه رسیدند که رژیم غذایی محدود شده قادر است در طول دوره تغذیه مجدد میزان رشد را افزایش دهد.
Tian, & Qin در سال ۲۰۰۳ اثرات دوره های هفتگی گرسنگی (۱، ۲ و ۳ هفته گرسنگی) و غذادهی مجدد را در ماهی باراموندی بررسی کردند. این محققین پی بردند که میزان رشد جبران در این ماهی به طول دوره ی محرومیت غذایی بستگی دارد. همچنین بیان کردند افزایش میزان تغذیه در دوره ی غذادهی مجدد دلیل اصلی رشد جبرانی در این ماهی بود.
Nikki و همکاران در سال ۲۰۰۴ با بررسی رشد جبرانی در بچه ماهیان قزل آلای رنگین کمان به این نتیجه رسیدند که ماهیان مورد آزمایش با اعمال گرسنگی رشد جبران را نشان دادند و در طول مرحله احیا به وسیله پرخوری نرخ رشد بالایی به دست آمد.
Tian, & Qin در سال ۲۰۰۴ رشد جبرانی را در ماهی باراموندی بررسی کردند و در مجموع چنین نتیجه گیری کردند که در این ماهی محدودیت غذایی متعادل به میزان ۵۰ تا۷۰ % جیره سیری برای مدت ۲ هفته باعث رشد جبرانی کامل می شود.
Zhu و همکاران در سال ۲۰۰۴ رشد جبرانی و مصرف غذا را در ماهی کاراس و گربه ماهی پوزه بلند چینی بررسی کردند و متوجه شدند هر دو گونه رشد جبرانی را در دوره تغذیه مجدد نشان دادند، اما جبران برای گروه های گرسنه مانده کافی نبود تا به رشدی برابر به گروه های شاهد برسند. در تمام دوره آزمایش ماهیان گرسنه مانده رشدی برابر با ۷۰ـ۸۰ % گروه شاهد را نشان دادند، اگرچه در حد ۶۶% آنها تغذیه شده بودند.
Zhuو همکاران در سال ۲۰۰۵ رشد جبرانی را در گربه ماهی پوزه بلند چینی بررسی کردند و متوجه شدند تفاوت های معنی داری در وزن نهایی بدن بین تیمارها و گروه های شاهد مشاهده نشد که بیانگر جبران کامل در ماهی های گرسنه مانده از غذا است.
Eroldogan و همکاران در سال ۲۰۰۶ دوره های ۲، ۴ و ۷ روز گرسنگی و به دنبال آن غذادهی مجدد را بر روی ماهیان شانک اعمال کردند. این محققین نتیجه گرفتند که ماهیان با محرومیت غذایی نتوانستند از نظر عملکرد رشد و تغذیه به گروه شاهد که در تمام مدت آزمایش تا حد سیری تغذیه شده، برسند.
Heide و همکاران در سال ۲۰۰۶ با بررسی تأثیر دوره های کوتاه گرسنگی و متعاقب آن تغذیه بر روی بچه ماهیان هالیبوت اقیانوس اطلس متوجه شدند که همه گروه های گرسنه مانده از غذا در طول دوره تغذیه مجدد جبران جزئی را نشان می دهند. همچنین یک افزایش در میزان تغذیه روزانه و یک گرایش به سمت افزایش کارایی غذا مشاهده شد.
Eroldogan و همکاران در سال ۲۰۰۸ اثرات رژیم های غذایی گرسنگی را بر روی عملکرد رشد و مصرف غذا در بچه ماهیان شانک بررسی کردند. آن ها با اعمال دوره های ۱ روز گرسنگی و ۲ روز غذادهی، ۲ روز گرسنگی در حد ۵۰% سیری و ۲ روز غذادهی، ۶ روز گرسنگی در حد ۵۰% سیری و ۶ روز غذادهی در نهایت عنوان کردند که ماهیان با محرومیت غذایی نتوانستند از نظر وزن و نرخ رشد ویژه به گروه شاهد برسند. اما در مورد ضریب تبدیل غذایی و هزینه های غذا اختلافی بین گروه شاهد و تیمارها مشاهده نشد.
ایمانی و همکاران در سال ۱۳۸۸ تاثیر دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد را بر روی فعالیت برخی آنزیم های گوارشی و عملکرد رشد و تغذیه و هم چنین ترکیبات لاشه در قزل آلای رنگین کمان مورد مطالعه قرار دادند. آن ها گزارش کردند که عملکرد رشد و تغذیه در تیمارهای ۱، ۲ و ۳ هفته گرسنگی نسبت به گروه شاهد بالاتر بود و بیان کردند که ماهی قزل آلای رنگین کمان با وزن ۴۴ گرم توان تحمل محرومیت غذایی و جبران عقب ماندگی رشد را دارند.
Falahatkar و همکاران در سال ۲۰۰۹ اثرات دوره های گرسنگی و غذادهی مجدد را در فیل ماهیان پرورشی مورد مطالعه قرار دادند. عملکرد رشد در این آزمایش بین گروه شاهد و تیمارها اختلاف معنی دار نشان داد. هم چنین در برخی ترکیبات بیوشیمیایی بدن نظیر پروتئین، چربی و رطوبت نیز بین گروه شاهد و تیمارها اختلاف معنی دار مشاهده شد.
Nicieza & Alvarez در سال ۲۰۰۹ تحقیقی را بر روی تجزیه و تحلیل